روزهای پایانی تابستان سال گذشته هوای آسمان
اصفهان در بعدازظهرها غبار آلود بود و این پدیده ای است که طی سالهای گذشته افزایش
داشته است. دکتر حمیدرضا کریم زاده، مدیر گروه مرتع و آبخیزداری دانشکده منابع
طبیعی دانشگاه صنعتی اصفهان طی سال های اخیر مطالعاتی در زمینه رشد بیابان و ذرات
معلق حاصل از آن در منطقه شرق اصفهان داشته اند و با روی باز نتایج تحقیقات خود را
برای « ماهنامه زندگی سالم»توضیح دادند.
دکتر کریم زاده گفت: مطالعات نشان می دهد منطقه
سگزی که در حال حاضر کانون فرسایش خاک شده و ایجاد بحران می کند روزگاری پوشش چمنی
داشته و آب بالا دست آن پس از آن که مورد استفاده کشاورزان قرار می گرفت در سگزی
که در گودترین نقطه منطقه واقع شده جمع می شود. و ایجاد چمنزار می کرده. در فصول
خشک آب، املاح خشک را به سطح می آورده ولی چون چمنزار بود، نمک و املاح در سطح خاک
دیده نمی شدند ولی در سال های گذشته با حفر چاه های عمیق و افزایش جمعیت که باعث
برداشت زیاد آب و کاهش سطح آبهای زیر زمینی شد، پوشش گیاهی از بین رفته و بیابان
چهره خود را نمایان کرده است.
وی افزود: نتایج آزمایشات نشان داده اندازه
ذرات گرد و غبار این منطقه اکثراً کمتر از 63 میکرون دارای EC
10 تا بیشتر از 55 و میزان گچ بعضی از ذرات
بالغ بر 70% بوده است. همچنین میزان جابجایی خاک در منطقه سگزی بطور متوسط 1600
گرم در یک متر مربع طی یک روز بوده است که قابل توجه می باشد.
عضو هیئت علمی دانشکده منابع طبیعی دانشگاه
صنعتی اصفهان گفت: جهت وزش باد در اصفهان عمدتاً از جنوب غربی است ولی در ماه های
خرداد، مرداد و شهریور جهت وزش باد از شرق و شمال شرقی است که باعث می شود گرد و
غبار ایجاد شده در شرق اصفهان که حاوی عناصر سمی، شوری، عوامل بیماری زا و عناصر
سنگین است وارد مرکز شهر اصفهان شود و به همین دلیل است که در این ماهها هوای شهر
به ویژه در ساعات 15 تا 17، تیر و همراه گرد و خاک است. وی همچنین در مورد میزان
نفوذ و گسترش این ذرات گفت: ذرات گرد و غبار می توانند تا فاصله 800 کیلومتر جابجا
شوند.
دکتر کریم زاده در گفتگو با «زندگی سالم» افزود:
در بررسی که توسط اشعه X و
میکروسکوپ الکترونی انجام دادیم، متوجه شدیم یک کانی رسی به نام «پالیگووسکایت» که
حالت الیافی و سوزنی شکل دارد و درشتی آن در حد میکرون است به میزان بسیار زیادی
در ذرات گرد و غبار وجود دارد که به راحتی در نسوج بدن نفوذ می کند و عامل ایجاد
آسم و حساسیت های مختلف است.
وی وجود معادن گچ، شن و کوره های آجر پزی در
منطقه که به طور غیر اصولی و بدون در نظر گرفتن ملاحظات زیست محیطی اقدام به این
کار می کنند را عامل گسترش و ایجاد بیابان در شرق اصفهان می داند.
دکتر کریم زاده گفت: باید برداشت گچ و شن از
معادن منطقه متوقف شود و برای صنایع به دنبال مکان دیگری بود. همچنین می توان با
کاشت درختچه های طاق و قره داغ، خاک را حفظ کرد و از پساب تصفیه شده تصفیه خانه
شمال غرب اصفهان برای حفظ رطوبت خاک منطقه استفاده کرد تا از تخریب خاکی که برای
ساختن یک سانتی متر مکعب آن 300 سال زمان لازم است جلوگیری کرد.
وی بیابان زایی و هجوم بیابان به شهر اصفهان را
بحرانی جدی برای محیط زیست استان می داند که می تواند باعث کاهش تولید غذا، کاهش
حاصلخیزی خاک، افزایش هزینه های اجتماعی مانند مهاجرت روستائیان، افت کمی و کیفی
ذخایر آب و در نهایت قحطی و خشکسالی شود و
وقوع سیل در شهرستان کاشان را نمونه ای از اتفاقاتی می داند که در صورت بی توجهی
به تغییرات اقلیمی و محیط زیستن در آینده شاهد تکرار آن خواهیم بود.
چاپ شده در شماره 10 ماهنامه زندگی سالم
