سپهر سلیمی
وبلاگ سپهر سلیمی
آرشیو وبلاگ
      دوستداران حیوانات و محیط زیست (حیوانات، محیط زیست، میراث طبیعی و فرهنگی)
تجارت سیاه حیوانات؛ خیلی دور، خیلی نزدیک نویسنده: سپهر سلیمی - پنجشنبه ۱٢ اسفند ۱۳٩٥

سمیه سهرابی/ اصفهان زیبا: قاچاق گونه های نادر یکی از بزرگ ترین مشکلات پیش روی حیات وحش جهان است. حیوانات با توجه به پوست یا میزان کمیاب بودنشان دارای قیمت های مختلفی هستند؛ به این دلیل عده ای برای کسب درآمد به سمت قاچاق حیوانات می روند و از طریق این موجودات پول در می آورند؛ صندوق جهانی حیات وحش این تعریف را در مورد قاچاق حیوانات به ما می‌دهد. در کشور ما اما رفته رفته معضل قاچاق حیوانات می رود که تبدیل به یک حساسیت ملی شود. آن هم در موقعیتی که این روزها در فضای مجازی به راحتی می‌توان سفارش خرید انواع حیوانات را داد. حتی حیوانات غیرقانونی یا درحال انقراض. حیواناتی که بخش عمده ای از آنان قاچاق هستند. به گزارش جام‌جم، اولین بار اواخر آذرماه سال 90 بود که خبر مشاهده چند حیوان وحشی در خیابان‌های تهران رسانه‌ای شد و موجی از ترس و هیجان و حیرت را برانگیخت. آخرش هم به درستی مشخص نشد، شیرها، روباه‌ها و میمون‌ها از کجا به خیابان‌های شهر راه پیدا کردند؛ یک بار گفته شد مالک شخصی داشته‌اند، بار دیگر اعلام شد مساله به موضوع قاچاق گربه‌سانان توسط قاچاقچیان از مرزهای شرقی کشور مربوط می شود که در سال‌های اخیر رواج یافته است و اظهارنظر سوم هم برمی‌گشت به رییس انجمن حمایت از حیوانات که در گفت‌وگویی پرده از پشت صحنه خرید و فروش‌های باغ وحش پارک ارم طی سال‌های اخیر برداشت و این داستان را مربوط به فروش شیرهای باغ وحش ارم در سال‌های اخیر دانست؛ گرچه به‌ سرعت با تکذیب مسوولان باغ وحش تهران مواجه شد، اما بعد ازآن باز هم سریال دیده شدن حیوانات وحشی در خیابان ها در برخی استان های دیگر هم تکرار شد. موضوعی که بیش از پیش افکار عمومی را متوجه این موضوع کرد که این حیوانات چطور از خیابان ها سردرآوردند؟


    ایران، مقصدی بی نظیر برای قاچاقچیان حیات وحش
ایران با دارا بودن بیش از 540 گونه پرنده، اگر نگوییم غنی ترین کشور منطقه، ولی یکی از غنی ترین کشورهای منطقه از نظر تعداد پرنده است. از این تعداد پرنده نزدیک به 40 گونه از نظر اتحادیه بین المللی حفاظت ازطبیعت وضعیت نگران کننده و در خطر انقراض دارند.درایران بیش از  30 گونه پرنده شکاری وجود دارد که حداقل چهارگونه از این تعداد شدیدا مورد علاقه قوش بازان در دنیاست. در ایران یک گونه آندمیک وجود دارد. بدین معنا که تنها در ایران یافت می‌شود. در مناطقی از کشور گونه‌های به شدت کمیاب، به آسانی در دسترس است و خشکی تالاب ها و تخریب زیستگاه ها، پرندگان را به سوی مناطقی که تحت هیچ گونه حفاظتی نیستند سوق داده است. مجموع تمام این موارد ما را به یک نتیجه می رساند: ایران مقصدی بی نظیر است برای قاچاقچیان حیات وحش.
 
     ایران، رتبه سوم قاچاق حیات وحش
در کنار همه مشکلات حیات وحش از شکار تا خشکسالی، از ضعف قوانین حمایت از محیط بانان تا نبود قانون حمایت از حیوانات، یکی از موضوعاتی که حیات وحش را مورد تهدید قرار داده است، بی توجهی به مساله تجارت و قاچاق حیات وحش است. متاسفانه ناآگاهی و عدم حساسیت عمومی سبب گسترش این مساله در سال‌های گذشته شده است.ارزش مالی تجارت قاچاق حیات وحش سالیانه حدود 70 تا 100 میلیارد دلار است و پس از مواد مخدر، قاچاق انسان و اسلحه در رتبه چهارم قرار دارد. حال در چنین شرایطی ایران در رتبه سوم قاچاق حیات وحش در دنیا قرار دارد. متاسفانه کشورما در منطقه ای قرار گرفته که به دلیل مشکلات سیاسی کشورهای همسایه فضای گسترده ای برای قاچاق حیوانات در آن کشورها وجود دارد، از طرفی در آن‌سوی آب‌های خلیج فارس هم مشتریان زیادی خواهان حیات وحش ایران از جمله پرندگان شکاری ایران هستند. البته قاچاق حیات وحش به این معنی نیست که فقط حیوانات از ایران خارج شوند، بلکه شاهد ورود حیوانات به ایران هستیم. ورود حیوانات غیربومی به کشور علاوه بر تقویت تجارت کثیف قاچاق حیات وحش و تضییع حقوق حیوانات از نظر امنیت ملی نیز حائز اهمیت است و می تواند تهدیدی برای امنیت زیستی کشور باشد. هر کدام از حیوانات قاچاق شده اگر  وارد اکوسیستم های کشور شوند می توانند به عنوان یک گونه مهاجم اثرات غیرقابل جبرانی به محیط وارد کنند.

      باغ پرندگان، مقصد بسیاری ازحیوانات قاچاق شده است
نکته دیگر در خصوص قاچاق حیوانات این است که مقصد بسیاری از حیوانات قاچاق شده، مراکز عمومی نگهداری از حیوانات مثل باغ وحش ها، باغ های پرندگان و سیرک هاست! سپهرسلیمی، فعال محیط زیست در این باره به اصفهان زیبا گفت: سری به باغ پرندگان تهران بزنید و ببینید برخی پرندگان موجود در آن چطور وارد باغ شده اند و یا سری به جواهر فروشی های شهر بزنید تا متوجه شوید مرجان های خلیج فارس چگونه به فروش می رود.گاهی اوقات در برخی جاهای دنیا باغ وحش هاو مراکزی نظیر این به عنوان بنگاه های غیررسمی قاچاق و تجارت حیات وحش عمل می کنند و بسیاری از حیوانات ورودی و خروجی به این مراکز از چنین کانال هایی وارد و خارج می شوند. تا وقتی سیستم درست و مشخصی برای ثبت رسمی حیوانات وارد و خارج شده از این مراکز وجود نداشته باشد نمی توان امیدی به کاهش این پدیده شوم در باغ وحش ها داشت.به گفته سپهری تجارت سیاه فقط به حیات وحش خلاصه نمی شود و حیوانات خانگی و به ویژه حیوانات خاص خانگی (اگزوتیک پت ها) را نیز شامل می شود. حیواناتی نظیر ایگوآنا تا انواع مارها و لاک پشت ها این روزها سر از منازل ایرانیان در می آورند و خرید و فروش آنها در مغازه ها به شکل راحتی انجام می شود. این تجارت سیاه در شبکه های مجازی و با استفاده از اینترنت رونق بیشتری گرفته است و هر آنچه را که تصور نمی‌کنید می توانید در برخی گروه های فروش حیوانات پیدا کنید. اگر چه سازمان حفاظت محیط زیست و پلیس فتا برخورد های خوبی با این مدل فروشندگان حیوانات داشته اند، اما شوربختانه حجم عرضه و تقاضا به شکلی است که جز با افزایش دانش عمومی و همگرایی همه دستگاه های دولتی، نظارتی و امنیتی راهی برای پایان این تجارت سیاه متصور نیست.

      مرگ حیوانات پس از خرید
یک مطالعه صورت گرفته در انگلستان نشان می دهد حداقل سه چهارم حیوانات خاص خانگی (اگزوتیک پت) کمتر از یک سال  پس از خرید می میرند. عمر کمتر از یک سال برای حیوانات خاص خانگی در حالی است که برخی از آنها در طبیعت می توانند تا 120 سال عمر کنند و عوامل ناشی از قاچاق و زندگی در اسارت باعث کاهش عمر آنها می شود. این رقم یک تراژدی تلخ برای این حیوانات بی پناه است.این فعال حقوق حیوانات گفت: در مورد تجارت حیات وحش و حیوانات صحبت شد، حیف است اشاره ای به دلفیناریوم ها نشود. دلفیناریوم ها یکی از محل هایی هستند که حیوانات مورد نیاز خود را از طریق تجارت و قاچاق حیوانات تامین می‌کنند. بدبختانه این پدیده شوم نیز در چند سال گذشته در حال گسترش در کشور است و پس از کیش و تهران چندی پیش شاهد افتتاح دلفیناریوم تبریز بودیم و حرف‌هایی در خصوص ایجاد آن در اصفهان، مشهد و شیراز نیز به گوش می‌رسد. هر چند در استان اصفهان شاهد مخالفت جدی سازمان‌های مردم نهاد محیط زیستی، اداره کل حفاظت محیط زیست و کوشندگان محیط زیستی بوده ایم، اما این خطر وجود دارد که مبادا خدای نکرده در خلاف هشدارهای خیرخواهانه حامیان محیط زیست شاهد ایجاد چنین مرکزی با اهداف کاملا تجاری باشیم.

      اصفهان از بلای قاچاق پرندگان به دورنیست
اصفهان در مرکز ایران، یکی از حساس ترین نقاط برای پرندگان نه تنها در ایران بلکه در خاورمیانه است. محل زیست برخی از ارزشمند ترین پرندگان دنیا نظیر بالابان، زاغ بور، اردک سرسفید و شاهین است و متاسفانه اصفهان نیز از بلای قاچاق پرندگان به دور نیست. بزرگی استان اصفهان حفاظت از تمامی عرصه های طبیعی را دشوار کرده و موقعیت مرکزی آن دسترسی را برای قاچاقچیان آسان کرده است. به گونه ای که در برخی از زمان های سال مانند مهر ماه، تجمع بازگیران (افرادی که پرندگان شکاری را اسیر می‌کنند) را در برخی از مناطق استان به راحتی می‌بینیم. از سویی عدم قدرتمندی کافی و نداشتن نیروهای لازم در سازمان حفاظت محیط زیست، باعث غفلت، نه تنها از اسیر کردن پرندگان که حتی از فروش و نگهداری آنها در شهر شده است. به گونه ای که بسیاری از این پرندگان به راحتی در بازار پرنده اصفهان در همین شهر خودمان، اصفهان، به فروش می‌روند! و برخی از ارزشمند ترین پرندگان دنیا نظیر عروس غاز و غاز پیشانی سفید که از مناطق شمالی کشور  آورده شده اند، در باغ های پرندگان به راحتی به معرض نمایش در می آیند! این صحبت های تامل برانگیز  ایمان ابراهیمی، مدیر عامل موسسه پرنده شناسان آوای بوم است که درگفت‌وگو با اصفهان زیبا به آن اشاره کرد. ابراهیمی معتقد است آنچه حساسیت دولت ها را در دنیا نسبت به یک موضوع ایجاد می‌کند، حساسیت مردم است! مردم ما متاسفانه نه تنها در ارتباط با قاچاق و کشتار حیات وحش و به طور خاص پرندگان کمتر می‌دانند، بلکه حتی پرندگان کشور خود را نه می‌شناسند و نه می‌دانند که در چه کشور ارزشمندی از نظر این موضوع زندگی می‌کنند! در حالی که حساسیت مردم نسبت به این پدیده در کشورهای توسعه یافته به قدری بوده است که در طول 50 سال گذشته قاچاق حیات وحش در این کشور ها تقریبا نزدیک به صفر شده است.مرتضی جمشیدیان، فرمانده یگان حفاظت محیط زیست استان نیز به شیوه ها و شگردهای جدید قاچاقچیان اشاره کرد و گفت: تطمیع و تهدید چوپانان و گله داران محلی جهت شناسایی لانه های پرندگان شکاری و زنده گیری پرندگان و جوجه‌های آنها و استفاده از برخی کشاورزان جهت ساخت کومه در اراضی کشاورزی آنها از طریق اجاره اراضی کشاورزی از شگردهای قاچاقچیان است. به گفته جمشیدیان چنانچه منبع تهیه پرندگان و حیوانات وحشی دیگر استان‌ها یا کشورهای مجاور باشد از طریق جاده تهران به اصفهان و سپس جاده اصفهان- سمیرم- یاسوج و اصفهان- شهرضا- آباده به شهرهای جنوبی است و از آن مسیر به کشورهای عربی صادر می شود. فرمانده یگان حفاظت محیط زیست استان نیز با بیان اینکه کشفیات سه ماهه اول سال 95 در بخش کشف پرندگان، سلاح، مهمات و افراد دستگیر شده کاهش داشته است، بیان کرد: علت کاهش به دلیل افزایش حفاظت و مراقبت و پایش زیستگاه‌های طبیعی استان، بروز خشکسالی و کاهش مراتع و آبگاه‌ها و به تبع کاهش نرخ زاد آوری و امید به زندگی حیات وحش و
 آگاه سازی و افزایش فرهنگ حفظ و مراقبت از محیط زیست است. او خاطر نشان کرد: قسمتی از کشفیات نیز مربوط به استان‌های شمال کشور و یا کشورهای همسایه شمال کشور است که در مسیر عبوری از اصفهان کشف شده است. مسیر جاده تهران- اصفهان و اصفهان- شیراز پر ترددترین مسیرهای انتقال گونه های قاچاق خارج از استانی است که از شمال به جنوب ارسال می‌شود.

       خیریه هایی برای حیوانات
ابراهیمی در این باره به اصفهان زیبا گفت: میزان حساسیت مردم در سایر کشورها به قدری نسبت به حضور باغ های پرندگان زیاد بوده است که باغ های پرندگان مطرح دنیا برای جلب اعتماد مردم و تبلیغ فعالیت خود، ناچار شده اند نه تنها قاچاق پرندگان را کنار بگذارند، بلکه سالیانه هزینه‌های چشمگیری را صرف امور خیریه برای حفاظت از پرندگان در زیستگاه های طبیعی‌شان کنند. پرندگانی که در این مراکز نگهداری می‌شوند نه تنها از طریق قاچاق حیات وحش وارد نشده اند، بلکه با دارا بودن شناسنامه دقیق بعضا کاملا قابل ردیابی بوده و نسل‌های گذشته پرنده نیز کاملا مشخص است. مرتضی رشیدی، مدیر مجموعه های گردشگری ناژوان درگفت‌وگو با اصفهان زیبا ضمن رد موضوع قاچاق درباغ پرندگان گفت: تمامی پرندگان مجموعه باغ پرندگان کد شناسایی وهویتی دارند. قطعا ما در ورود پرنده های جدیدی که به مجموعه ناژوان اضافه می شود هم با محیط زیست و هم با اداره کل دامپزشکی هماهنگ هستیم. نه تنها ازخط قرمزهایی که وجود دارد عبور نمی کنیم، بلکه همه موارد رعایت می شود و تا به حال هم همین گونه بوده است. رشیدی نظارت اداره کل محیط زیست و اداره دامپزشکی را یادآوری کرد و گفت: کارشناسان ما به صورت آنلاین با اداره کل دامپزشکی هماهنگ هستند و همه موارد رعایت می شود. به گفته رشیدی موضوعی مبنی برقاچاق حیوانات در مجموعه باغ پرندگان و مجموعه ناژوان وجود ندارد. رشیدی از  راه اندازی مجموعه ای تحت عنوان تکثیر پرندگان نیز خبر داد و گفت: در  راستای حفظ محیط زیست و اهداف محیط زیستی سازمان محیط زیست مجموعه مدیریت طرح ساماندهی ناژوان بر آن شد که مجموعه ای تحت عنوان تکثیر پرندگان راه اندازی کند تا گونه‌های منحصربه فردی که قبلا وارد کشور می‌شده را مجموعه ناژوان با ساخت زیستگاه آنها فراهم کند. با این اقدام ضمن فراهم آمدن زیست بوم و تکثیر این پرندگان نادر دیگر نیازی نیست که از کشورهای دیگر به صورت قاچاق این پرنده ها وارد شوند.وی گفت: بخش عمده ای از این پرندگان، پرندگان خارجی هستند. یک سری از پرندگان هم داخلی‌اند. با هماهنگی اداره کل محیط زیست و اداره دامپزشکی اقدام به خرید پرنده می کنیم. درسطح شهر هم کسانی هستند که شغلشان خرید و فروش پرنده است. منتها خیلی استناد به این موضوع نداریم که بیاییم از دلال خرید کنیم. چنین چیزی وجود ندارد. از مجاری قانونی که وجود دارد با هماهنگی اداره کل دامپزشکی و اداره محیط زیست اقدام به خرید پرنده می کنیم. ضمن اینکه بعضا این محموله های قاچاقی که درسطح کشور از قاچاقچیان دریافت می شود، چون باغ پرندگان اصفهان به عنوان یک مرجع در نگهداری پرندگان در سطح کشور شناخته شده است؛ اداره‌های محیط زیست با ما در ارتباط هستند و این پرندگان قاچاق را برای نگهداری در اختیار باغ پرندگان اصفهان قرار می‌دهند. رشیدی تاکید کرد: ما دیگر نیازی به خرید پرنده نداریم به دلیل اینکه مرکز تکثیر راه اندازی شده است و تقریبا نیازهای مجموعه را برآورده می کند.

      با این وضعیت فعلی چه کنیم؟
به گفته دکتر آل‌داوود، رییس انجمن حمایت از حیوانات تا ایجاد یک حساسیت واقعی و ایجاد عزم ملی برای مبارزه با معضل قاچاق راه زیادی در پیش داریم. معضلی که مبارزه با آن فقط در حوزه مسوولیت سازمان محیط‌ زیست و نیروی انتظامی نمی‌گنجد و نیاز به یک فرهنگ‌سازی گسترده دارد.ایمان ابراهیمی نیز با مطرح کردن چند سوال نقش مردم را درمبارزه با پدیده قاچاق پر رنگ دانست. با این وضعیت فعلی چه باید بکنیم؟ آیا این وضعیت حاصل عدم فعالیت سازمان حفاظت محیط زیست است؟ ما چنین گمانی نداریم. سال هاست بسیاری از محیط بانان و کارشناسان سازمان حفاظت محیط زیست در سکوت عمومی و با کمترین حقوق و مزایا، خالصانه و بی چشمداشت زندگی خود را وقف حفاظت از محیط زیست کشور کرده‌اند، اما آنچه باعث عدم بازده فعالیت آنهاست در نهایت مردم کشور ما هستند و عدم آگاهی عمومی. تا زمانی که عموم مردم خواستار اصلاح وضعیت کنونی نباشند، حساسیت دولت به این موضوع به قدر کافی نخواهد بود و سازمان محیط زیست برای کنترل مشکل با مشکل عدم کافی بودن تعداد نیرو های اجرایی، عدم سختگیری قوه مقننه نسبت به متخلفان و عدم نظارت خودجوش مردم مواجه خواهد بود. ما مردم اصفهان می توانیم دست در دست هم اولین گام بزرگ را در اصلاح این مشکل با این قدم ها برداریم: از خرید هرگونه پرنده غیر زینتی خودداری کنیم (پرندگان زینتی در حال حاضر صرفا شامل مرغ عشق و قناری و کبوتر  است) با دیدن هر گونه تخلف از جمله شکار پرندگان، به اسارت در آوردن و فروش و قاچاق آنها، موضوع را به اداره کل حفاظت محیط زیست اطلاع دهیم و خواستار  و پیگیر مقابله باشیم. از باغ های پرندگان و باغ‌های وحش استانمان به صراحت بخواهیم که مبدا هر پرنده اسیر شده مشخص و شناسنامه آن در دسترس باشد و در غیر این‌صورت این مراکز  را تحریم کنیم. نسبت به طبیعت و حیات وحش استانمان حساس باشیم و یاد بگیریم همان قدر که آثار فرهنگی نظیر میدان نقش جهان نماد اصفهان است، میراث طبیعی مانند پرندگان استان هم نماد اصفهان است. سپهر سلیمی نیز ضمن بیان هشدارهایی در این زمینه گفت: خلاصه کلام آنکه برخلاف دید عوام نباید تصور شود تجارت و قاچاق حیات وحش موضوعی دور و غریب است که به قاچاق عاج فیل یا خرید و فروش گونه های خاص در جنگل های آمازون خلاصه می‌شود؛ تجارت سیاه حیات وحش و حیوانات خیلی به ما نزدیک است، از سمندرها و لاک پشت هایی که چند سالی است در آستانه نوروز در سطح شهر خرید و فروش می شوند تا پرندگان زینتی. هر کدام از شهروندان متعهد وظیفه دارند ضمن اجتناب از مشارکت مستقیم در این تجارت، مراکز و اماکنی مثل باغ وحش ها، باغ پرندگان، آکواریوم و نظیر این را که شائبه همراهی آنها با تجارت و قاچاق حیات وحش وجود دارد،تحریم کنند.

لینک      نظرات ()      

آخرین نوشته ها خانه‌های نا امن برای حیوانات زنده رود مرد! زنده باد فولاد و گوجه! نه به دلفیناریوم در اصفهان همیشگی است جلسه فراکسیون محیط زیست با حضور جمعی از کوشندگان و کارشناسان محیط زیست چرا نه به نوتلا؟! دومین نشست تخصصی حقوق حیوانات/ شهریور 95 چه خبر از لایحه حمایت از حیوانات؟! انتقاد سمن های محیط زیستی اصفهان از جشنواره میلیاردی موسیقی سبز تجارت سیاه حیوانات؛ خیلی دور، خیلی نزدیک مدرسه طبیعت چارباغ
کلمات کلیدی وبلاگ محیط زیست (٦٤۱) اصفهان (٢۸۱) حقوق حیوانات (٢۱۱) ایران (۱٩٢) زاینده رود (۱۱۱) حیوانات (۱٠٩) حیات وحش (۱٠٩) فرهنگ (۱٠۱) حمایت از حیوانات (٩٤) میراث فرهنگی (٧۸) سیاست (٧٥) شکار (٥٦) سازمان حفاظت محیط زیست (٥٦) حیوان آزاری (٥٥) آب (٥٤) خشکی زاینده رود (٤۸) هندوستان (٤٧) ماهی قرمز (٤٧) مترو (٤٠) باغ وحش (٤٠) سازمانهای غیر دولتی (۳٩) آلودگی محیط زیست (۳۸) دیده بان حقوق حیوانات (۳٦) عکس (۳٦) گفتگو (۳٦) سگ (۳٦) حیوان خانگی (۳٦) جهانی (۳٢) آموزش (۳٢) طنز (۳۱) شبکه سازمانهای غیر دولتی زیست محیطی استان اصفهان (٢۸) وبلاگ (٢٧) وبلاگستان فارسی (٢٧) سلامت (٢٥) انجمن حمایت از حیوانات (٢٢) ساعت زمین (٢٢) سیرک (٢۱) آلودگی هوا (٢۱) موج سبز (٢٠) وبلاگهای زیست محیطی (٢٠) تخریب (٢٠) گرمایش جهانی (۱۸) حیوانات شهری (۱۸) عکس جمعه (۱۸) گونه در خطر انقراض (۱۸) خشکسالی (۱۸) فقر (۱۸) مجلس (۱٧) درخت (۱٧) گاوخونی (۱٧) قطع درخت (۱٧) محیط بان (۱٦) بهداشت (۱٥) ذبح حیوانات (۱٥) جمعیت (۱٥) پرندگان (۱٤) فرهنگ سازی (۱٤) قانون (۱۳) مردم (۱۳) تالاب (۱۳) قاچاق حیات وحش (۱۳) بنیاد جهانی میراث پاسارگاد (۱۳) نگهداری حیوانات (۱٢) کوشندگان محیط زیست (۱۱) سی و سه پل (۱۱) رسانه (۱۱) اقتصاد (۱۱) دروغ (۱۱) دولت (۱۱) ترجمه (۱۱) وبلاگ نویسان زیست محیطی (۱۱) نوروز (۱٠) هنر (۱٠) گربه (٩) حفاظت از محیط زیست (٩) معصومه ابتکار (۸) مناطق حفاظت شده (۸) قوه قضائیه (۸) خروس سپید (۸) شهرداری (۸) هنرمندان (۸) مینیمال (۸) انتخابات (۸) اینترنت (٧) گیاهخواری (٧) روزنامه (٧) ماهی رزمجو (٧) دلفیناریوم (٧) فیسبوک (٧) دولت نهم (٧) یوزپلنگ (٧) شیر ایرانی (٦) خلیج فارس (٦) صدا و سیما (٦) نشان خرس قهوه ای (٦) سیزده بدر (٦) دامپزشکی (٦) اعتراض (٦) انسان (٦) شعر (٦) ورزش (٥) زلزله (٥) فوتبال (٥) طبیعت (٥) نابودی (٥) زباله (٥) عقیم کردن (٥) سمندر (٥) بهمنگان (٥) پالایشگاه (٥) رئیس جمهور (٥) سد (٥) حیوان ستیزی (٥) زمین برای همه (٥) پارازیت (٤) احمدی نژاد (٤) صنایع (٤) پرشین بلاگ (٤) زیستا (٤) فرهنگ دره شوری (٤) پایگاه آگاهی رسانی محیط زیست (٤) تلوبزیون (٤) اگزوتیک پت (٤) انجمن زمین برای همه (٤) یاسر انصاری (٤) شورای شهر (٤) فاجعه (٤) کوروش بزرگ (٤) امریکا (٤) سبز (٤) سرطان (٤) ngo (٤) مرگ (٤) زن (۳) ایدز (۳) تاریخ (۳) نفت (۳) خاتمی (۳) عقاب (۳) کودکان (۳) توسعه پایدار (۳) خوزستان (۳) مناسبت ها (۳) آفریقا (۳) همایش اشتغال سبز (۳) کارون (۳) گردشگری (۳) خرافات (۳) جنگل (۳) یلدا (۳) روز مبارزه با خشونت علیه حیوانات (۳) wwf (۳) تغییرات اقلیمی (۳) روز زمین (۳) صلح سبز (۳) میراث طبیعی (۳) ماهی آکواریومی (۳) کاریکاتور زیست محیطی (۳) پناهگاه (۳) منابع طبیعی (۳) شهروند (۳) greenblog (۳) پارک ملی (۳) اکوسیستم (۳) پاسخ (٢) روز جهانی محیط زیست (٢) لاک پشت (٢) صرفه جویی (٢) مهدی بوترابی (٢) پاکسازی (٢) آّب (٢) انرژی هسته ای (٢) حزب سبز (٢) عکس های جمعه (٢) باغ پرندگان (٢) آزمایش روی حیوانات (٢) انرژی سبز (٢) بلای طبیعی (٢) مخالف آزمایش روی حیوانات (٢) مناطق طبیعی (٢) جایزه نوروز (٢) حیوانات خاص (٢) تجارت حیوانات (٢) خدا (٢) المپیک (٢) مهاجرت (٢) دریاچه ارومیه (٢) اوباما (٢) انرژی (٢) اسب (٢) خرس (٢) تنوع زیستی (٢) شیراز (٢) مطبوعات (٢) اخلاق (٢) تهران (٢) آینده (٢) اعتیاد (٢) خانواده (٢) فیلم (٢) کتاب (٢) جشن (٢) شادی (٢) من (٢) آکواریوم اصفهان (٢) زاینده رود کجاست (۱) مدرسه طبیعت چارباغ (۱) مدرسه طبیعت اصفهان (۱) جشنواره موسیقی سبز (۱) پوپولیسم محیط زیستی (۱) نه به دلفیناریوم (۱) سازمان حفاظت محیط زیست ش (۱) دانشجو (۱) پول (۱) پرشین بلاگ (۱) عشق (۱) دین (۱) دانشگاه (۱) مسابقه (۱) علم (۱) اروپا (۱) نشریه (۱) شعار (۱) حشرات (۱) کشاورزی (۱) مهرگان (۱) مهرورزی (۱) ترافیک (۱) خشونت (۱) فلسفه (۱) کروبی (۱) ادبیات (۱) اصلاحات (۱) اخلاقی (۱) جوان (۱) بزرگداشت (۱) عرب (۱) نذر (۱) دلار (۱) حسادت (۱) مانور آلودگی هوا (۱) آثار تاریخی (۱) تجمع (۱) پژوهش (۱) خیانت (۱) پاسارگاد (۱) جنگلهای ابر (۱) جنگ (۱) هفت سین (۱) دموکراسی (۱) مدرسه طبیعت (۱) نوتلا (۱) کودک و محیط زیست (۱) طبیعت س (۱) اتلاف آب (۱) کرگدن سفید (۱) فوک خزری (۱) حیات وحش س (۱) پویش اصفهان بدون کیسه پلاستیکی (۱) چغاخور (۱) اورانگوتان (۱) امداد رسانی به حیوانات (۱) دکتر کهرم (۱) پاسداری از وطن (۱) امنیت زیستی (۱) آندره گرز (۱) تلاش جهانی برای محیط زیست (۱) مرگ دلفین ها (۱) پرنده زینتی (۱) میر حسین (۱) معماری سبز (۱) change (۱) سمن (۱) mtv (۱) آینده نو (۱) تخل (۱) صنعت سبز (۱) آزبست (۱) مجموعه دروغ ها (۱) روز جهانی وبلاگ (۱) حفظ محیط زیست (۱) شگفتی های آفرینش (۱) ژورنالیست (۱) global warming (۱) قطع برق (۱) گل آقا (۱) آموزش و پرورش (۱) حسن روحانی (۱) پایگاه اطلاع رسانی محیط زیست (۱) مسائل اجتماعی (۱) مواد مخدر (۱) ام اس (۱) بمب (۱) فاضلاب (۱) حیوان (۱) نادانی (۱) تنظیم خانواده (۱) دولت الکترونیک (۱) اصلاح طلبان (۱) مافیا (۱) اسبچه خزر (۱) لوئیس فیروز (۱)
دوستان من + + فرم اهداء عضو + action on earth-element AN INCONVENIENT TRUTH Animal Science catalogue of life CATICEF Green Iran IUCN List of All Endangered Species Organic Agriculture Second ثـــانیــه TVE (Television Trust for the Environment). UNDP UNEP آبزي دان آبشار و كوه اتحادیه رفع آلودگی های هسته ای آتش‌نوشت اداره کل دامپزشکی اصفهان ارتباط صنعت ارمغان اشک های طبیعت آشیانه سبز میانکاله اعضاي هيأت علمي مؤسسه تحقيقات جنگل‌ها و مراتع اقتصاد منابع طبیعی و محیط زیست اقیانوس آبی اکوگیک الفبای آب آلماگل اله تی تی گیلان آلودگی نوری آلودگی های هسته ای آلودگی هوا آموزش برپايي آکواريوم آمیزقلمدون انجمن اسب ایران انجمن پاسداران محيط طبيعی ايران انجمن حاميان سفر ايمن انجمن حمایت از حیوانات اسکاتلند انجمن حمایت از حیوانات امریکا انجمن حمایت از حیوانات انگلستان انجمن حمایت از حیوانات تگزاس انجمن حمایت از حیوانات تهران انجمن حمایت از حیوانات مالزی انجمن حمایت از حیوانات ویرجینیا انجمن حمايت از گربه ها انجمن دوچرخه سواران کوهستان رشت انجمن دوست داران محیط زیست انجمن سرزمین ما انجمن شوکای کرمانشاه انجمن علمی بیابان انجمن متخصصین علوم دام ایران انجمن نسیم سراب آناهیتا کنگاور انجمن يوزپلنگ آسيايي آنچه نمي دانيم نيز با ارزش است انستيتو آب و هوا اهواز سبز آوای سبز آوای فاخته آوای محیط زیست آونگ خاطره های ما ایران سبز ايران نامه ایرانیان گواه ایرانیان وبلاگ نویس در مالزی ایستاده زیر باران با طبیعت بالابان بام ایران بانک اطلاعات بخشی از زندگی براي طبيعت بلاگ نيوز بنیاد آزادی، رشد و آبادانی ایران-باران به کجا پناه ببریم بهار زمستانی بیولوژی و بیوتکنولوژی کشاورزی پرانتز پرشين تونز پرندگان ایران پریمک پژوهش در تاریخ ایران پلنگ زخمی پيام سبز پیچ گوشتی پیدا پنهان تابناک تاکستان تحقیق_تکنولوژی_توسعه_محیط زیست تقليل لايه ازن تلاش ايرانيان گياهخوار تلاش براي حيوانات مشهد تنوع زيستي توسعه پایدار جامعه جهاني حمايت از حيوانات جایی برای همه جبهه سبز همدان جستجوگر محیط زیست جمعیت حمایت از منابع طبیعی و محیط زیست جمعیت زنان مبارزه با آلودگی محیط زیست اصفهان جمعیت طبیعت یاران جمعیت کویر سبز جنبش ایرانیان مخالف سیرک حیوانات جنگل جنگلبان شهید ناصر پیروی جنگلهای کرانه خليج فارس چشم انداز چشم به چشم چشمهای همیشه بیدارزمین _محیط زیست حامی گرگ های ایران حفظ محيط زيست اساس توسعه پايدار حمايت از حقوق حیوانات حمايت از حيوانات بي خانمان حمایت از حیوانات و محیط زیست حمایت از حیوانات/نیلوفر حیوانات آموزه های خلقت حيوانات ايران حيوانات هم همانند انسان حق زندگي دارند خاک خوب خانه مطبوعات و خبرنگاران اصفهان خانه وبلاگ درویش خانواده سبز خبرخوان سبز خبرگزاری ایسنا خبرگزاری ایلنا خبرگزاری کشاورزی خبرنامه ی مالزی خبرهای اکسیژن خبری تحلیلی نو اندیش خدای من خرده گیری دانشجوی دامپزشکی دانشجویان محیط زیست تهران شمال دانشجويان محيط زيست کرج دانشکده منابع طبیعی دانشگاه صنعتی اصفهان در انتظار باران درخواست انتشار یادگارهای ماندگار دردسرهای یک دامپزشک درک زیباییهای حیات دفترچه ی ممنوع دکتر غلامعلی بسکی دکتر هومن دلتنگی های مادر زمین دنکیشوت معمار دنيای زير آب دنیای زیر آب دوچرخه سواری برای صلح دور روزگاران دوستداران حیوانات و طبیعت دوستداران حیوانات و محیط زیست در اعتماد ملی دوستداران حيوانات و محیط زیست در ايسنا دوستداران حيوانات و محیط زیست در ايسنا دیده بان حیوانات ایران دیده بان کوهستان ديده بان محيط زيست ايران دیده بان میانکاله دیر تش باد راپورتهای یومیه رادیکال سبز رادیو وبلاگستان رستاخیز سبز رفتن رسيدن است رفقای شیلاتی روایت روزنامه اصفهان امروز روزنامه اعتماد روزنامه اعتماد ملی روزنامه تايمز روزنامه تفاهم روزنامه خبر ورزشی روزنامه سرمایه روزنامه شرق روزنامه کارگزاران روزنامه هم میهن روزنامه همبستگی زادگاهم ایران است، فرزند ایرانم زمین انسان ها زمین سیاره زنده زمین ما زمین ما زن نوشت زیتون زيست بان زیست محیطی کوچک زیستن حق همیشگی حیوانات است زیگ زاگ های ذهنی یک خبرنگار سایت انجمن های تخصصی محیط زیست سایت ایرانیان گیاهخوار سایت بانو انوشه انصاری سايت تخصصی ماهيان آکواريومی سایت خبری بهار سایت خبری تحلیلی زیست بوم سایت مرجع متخصصین ایران سبز کوه بختیاری سبز نوشته های من سبزگامان سرباز زمین سردبیر: خودم سرو آزاد سکوت سلامت نیوز سلول سوپرپوزیشن سید محمد خاتمی شهر خرم آباد شهر سالم شهرزاد ایرانی شهرمن M.I.S صد سال تنهايی صداهای جهانی صدای آسمان صدای دامپزشکی ایران صفحه محيط زيست نشنال جيوگرافيك صلح سبز بین الملل صلح،حقوق بشر،محیط زیست صندوق تسهیلات جهانی محیط زیست طبیعت ایران طبیعت بختیاری طبیعت زیبای ایران طبيعت سبز بجنورد طبیعت سیستان طبیعت و حیات وحش طبیعت و حیوانات طبیعت وحشی طبیعت،فرهنگ، زندگی،دانش، آینده طراحی با طبيعت عرصه سوم علائم گرم شدن کره زمین علیه تخریب محیط زیست فاکوليت فریاد خروشان فصل سبز فوتوبلاگ در انتظار باران قناری كانون ديده بانان زمين كشاورزی ارگانیک كنوانسيون تغيير آب و هوا کابل پرس کاغذ کاربن کانون دامپزشک سفید کانون دوستداران حیوانات کانون زیست شناسی کانون عالی گسترش فضای سبز و حفظ محیط زیست ایران کانون مطالعات استراتژيک آب و محیط زيست کاه گل کلاغ (زرین دخت عالی) کلام من۷۸۶ کلینیک دامپزشکی پرشین کهن دیار کیمیای سبز گازهای گلخانه ای گالري طبيعت سبز گاه نوشت های باران گربه ايراني گردش در طبيعت ايران گردش در طبيعت ايران گرگ تنها گرگ خاکستري گروه پیگیری اصلاح قوانین و مقررات NGOs گرین بلاگ-مهدی گریوان گلچین زیست گهواره سبز گوناگون از زيست شناسي گونه های در خطر انفراض گوهر سبز گیاهان دارویی آکش گیاهخواری،حمایت از حیوانات لحظه هایی که می گذرند لیست وبلاگهای زیست محیطی مادرم زمین ماندانا مجله زندگی سالم محيط بان محیط بان محیط بان بدون مرز محیط برای زندگی محیط زیست محیط زیست البرز محيط زيست بافق محیط زیست دانشگاه اهواز محيط زيست در جام حم محيط زيست در همشهری محیط زیست دماوند محیط زیست زمین محيط زيست سرزمين من محیط زیست همدان محیط زیست و اخلاق محیط زیست-دوزيستان ايران مخالف شکار و شکارچی مدیریت کشاورزی مرتع و مرتعداري در ايران مرد خاکي مطالعات زیستی معجزه ای به نام زمین من و MS من و گربه ها من و ویلی منابع طبيعي منم محیط بان مهار بيابان زايي مهندس اکبر همدانيــــان مهندسی محيط زيست موج سبز موسسه حفاظت محیط زیست آمریکا میراث ماندگار گچساران و باشت- سبزگامان میهن سبز نشريه الکترونيکي داروگ نصفهان نگذار به بادبادکها شلیک کنند نور شب نوشته های سبز همستر ايران همنهاد همین جا روی زمین هواداران پرشين بلاگ اصفهان هوبره واگويه هاي نانوشته وب نوشت وبگاه کویرهای ایران وبلاگ جمعی از طلاب وبلاگ دکتر ناصر کرمی وبلاگ فهیمه خضر حیدری وبلاگ گروه حیات وحش ایران وبلاگ مهدی بوترابی وسایل نقلیه سبز یاوران محیط زیست سیمره دره شهر یخاب یک روان پزشک انجمن حمایت از کشاورزان شهرستان اصفهان بوم سا گرافیست کوچولو جانوربان شهروحش طبیعت زنده،نبض زندگی وت پارس اشک یلدا انجمن زمین برای همه مطالب صنعتی | عمرانی | محیط زیست