تالاب گاوخونی یک تالاب طبیعی، داخلی، آزاد و با آب شور است که نام آن از نظر حفاظتی در تاریخ 23/6/1975 میلادی مطابق 1354 شمسی با کد ZIR.18 لیست تالابهای بین‌المللی کنوانسیون رامسر به ثبت رسید.

 تاکنون بیش از 1220 تالاب از سوی کنوانسیون رامسر مورد شناسایی قرار گرفته که 22 مورد آن مربوط به ایران بوده و گاوخونی یکی از آنهاست و این تالاب در  حاشیه فلات مرکزی ایران و در فاصله 145 کیلومتری جنوب شرقی شهر اصفهان و در 30 کیلومتری شهر ورزنه واقع شده است

لزوم تجدید نظر در مدیریت زیست‌بوم‌های طبیعی و انجام اصلاحات ساختاری در استفاده بهینه و چند جانبه از میراث‌های طبیعی به دلیل رشد فراینده جمعیت در کره مسکون و گسترش بی‌رویه صنعت و تکنولوژی در دنیا و پیدایش کلان شهرهای پر ازدحام و ماشینی امروزه با آلاینده‌های گوناگون حتمی و اجتناب‌ناپذیر می‌کند. می‌گویند انسان عصر حاضر در فرایند ارتباط خود با طبیعت به مرحله‌ای رسیده است که می‌توان آن را دوران (درک مفاهیم زیست محیطی و احساس مسئولیت) دانست و مفهوم آن این است که بشریت دوران‌‌های بهره‌کشی از طبیعت و تامین انرژی و تسلط بر طبیعت را که باعث تخریب محیط زیست می‌شده پشت سرگذاشته و تدریجا با شناخت بهتر از طبیعت و درک مفاهیم و دور اندیشی توانسته است تهدیدات ناشی از بدرفتاری با عناصر اکوسیستم و محیط طبیعی خود را درک کند. گرچه این مرحله در کشورهای جهان سوم دوران مقدماتی و ابتدائی خود را شروع کرده است ولی چنانچه آموزش و برنامه‌ریزی صحیحی به طور مستمر وجود داشته باشد کشورهای یاد شده می‌توانند مراحل آغازین این دوره را پشت سر بگذارند.

فواید و نقش تالابها در طبیعت بسیار زیاد است که از جمله مهمترین آنها به موارد زیر می‌‌توان اشاره نمود:

تغذیه سفره‌های آب زیرزمینی، تنظیم جریانهای سطحی، کنترل سیلابها، جلوگیری از نفوذ آبهای شور به آبهای سطحی و زیر زمینی، حفظ سیمای طبیعی منطقه در برابر عوامل فرسایندة طبیعی (باد و طوفان)، نگهداری رسوبها، نگهداری مواد غذایی مورد نیاز آبزیان، تولید تودة زیستی (بیوماس)، پاکسازی مواد سمی و آلوده، تولید فرآورده‌های طبیعی، حفظ فرایندهای طبیعی، تولید علوفه، ایجاد بانک ژن، جاذبه‌های گردشگری، حمل و نقل، اهمیت اجتماعی و اقتصاد ،تعدیل کننده آب وهوا خصوصاًٌ در منطقه کویری ورزنه ، محل تخم گذاری و جوجه آوری مرغان مهاجر خصوصاً فلامینگوها و ....

بهره‌برداری از تالابها

بهره‌برداری از طبیعت و منابع موجود در آن را می‌توان از جمله حقوق طبیعی انسان دانست. واقعیت این است که بهره‌برداری انسان از این حق، در طول تاریخ و در مناطق مختلف جهان به گونه‌ای بوده که همواره به سود انسان و به زیان طبیعت تمام شده است. بهره‌برداری بی‌رویة انسان از منابع طبیعی و محیط زیست موجب گردیده که این منابع در بسیاری از موارد با دشواریهای جدی مواجه شوند. گونه‌های گیاهی و جانوری متعددی که در نتیجة دخالتهای نابجای انسان منقرض گردیده‌اند نمونه‌ای از بهره‌برداری نادرست انسان از طبیعت است. علاوه بر این به دو پدیده آلودگی و تخریب محیط زیست می‌توان اشاره نمود که نمونه‌های آن تقریباً در همه جا قابل مشاهده است.

بنابراین، بهره‌برداری انسان از طبیعت آنگاه می‌تواند بادوام و در راستای توسعة پایدار باشد که متناسب با ظرفیت قابل تحمل آن باشد. این موضوع در ارتباط با تالابها- با توجه به آسیب‌پذیر بودن آنها- البته اهمیت بیشتری دارد. استفاده از این اکوسیستم‌های آبی باید به گونه‌ای باشد ه ویژگیهای طبیعی آنها حفظ گردیده و بقای آنها نیز تضمیم گردد.

تالاب گاوخونی از این نظر دارای اهمیت ویژه‌ای می‌باشد زیرا همانند قطره‌ای در دل کویر تقریباً همة فوایدی را که برای تالابها بر شمرده شد دارد. متأسفانه تا چندی پیش و پیش از آن که تالاب گاوخونی خشک شود، تلقی برخی افراد و حتی معدودی از مسئولان و تصمیم گیران از این اکوسیستم آبی، گودالی بود که برای تخلیة فاضلاب ایجاد شده است.خوشبختانه این طرزتلقی امروزه اصلاح شده هر چند بهای گزافی برای آن پرداخت شده است.

تالاب گاوخونی به عنوان بخشی حساس و مؤثر از طبیعت شرق اصفهان چنانچه مورد توجه و شناسایی دقیق قرار گیرد و برنامه‌ای جامع برای بهره‌برداری پایدار از آن تدوین گردد اثر بسیار زیادی در رشد و شکوفا کردن منطقه خواهد داشت.

در پایان توجه مسئولین ذی ربط خصوصا" سازمان محیط زیست ،اداره منابع طبیعی، سازمان میراث فرهنگی و گردشگری را به موارد زیر معطوف می دارد وخواهان اجرای آنیم:

پیشنهادها:

1- ما خواهان اجرای اصل پنجاهم قانون اساسی هستیم که بیان شده است " حفاظت محیط زیست که نسل امروز و نسلهای بعد باید در آن حیات اجتماعی رو به رشدی داشته باشند ، وظیفه عمومی تلقی می گردد. از این رو فعالیت های اقتصادی و غیر آن که با آلودگی محیط زیست یا تخریب غیر قابل جبران آن ملازمه پیدا کند ممنوع است و بر اساس اصل 8 قانون اساسی تجمع کنندگان وظیقه مذهبی و ملی خود می دانند که در مقابل این عمل غیر قانونی اعتراض کنند .

2- مجموعه اکوسیستم تالاب شامل زاینده رود،گزستان،دلتای رسی ،کوه ،تلماسه و غیره است که در صورت تخریب کوه سیاه و اکوسیستم تالاب این تالاب از لیست تالابهای بین المللی رامسر حذف خواهد شد و در لیست تالاب هایی که به حالت ناپایداری کامل درآمده اند (سایت مونترو) در خواهد آمد بنابرین کوه سیاه باید جزیی از اکوسیستم تالاب باقی بماند.

3- تالاب بین المللی گاوخونی و اکوسیستم بی نظیر جزء سرمایه های ملی وطبیعی است و متعلق به عموم مردم   است  و نباید سود آن به جیب عده ای خاص برود لذا در اسرع وقت خواهان توقف عملیات تخریب کوه سیاه که به مثابه چشم تالاب محسوب می شود هستیم  و در صورت حذف تنها چشم انداز تالاب به فرارسیدن مرگ حتمی تالاب کمک کرده ایم و در غیر این صورت و عدم توجه به خواسته مردم و دوستداران محیط زیست تالاب عواقب بعدی متوجه شخص بهره بردار خواهد بود.

4- با توجه به اینکه در سفر استانی ریاست محترم جمهور منطقه تالاب بین المللی گاوخونی به عنوان یکی از مناطق  نمونه بین المللی گردشگری استان اصفهان به تصویب رسید ولی متاسفانه پس از گذشت چندین ماه از اجرایی شدن مصوبات خبری نیست و چون این منطقه دارای اقتصاد تک محصولی کشاورزی است  و در برابر خشکسالی بسیار آسیب پذیر است با ایجاد تاسیسات و زیر ساخت های گردشگری و صنعت شرایط اشتغال را در این بخش فراهم آورند.

5- باعنایت به اینکه در صورت احیا مسیر تاریخی جاده ابریشم از فاصله مسیر اصفهان _ یزد حدود 70 کیلومتر کاسته می شود و مسئولین نیز بارها وعده احداث و آسفالت این مسیر را داده اند  و تالاب نیز در این مسیر واقع شده است ،خواهان تسریع در احداث مسیر ورزنه _ ندوشن یزد هستیم .

6- متاسفانه عدم تامین حق آبه تالاب در سالهای اخیر صدمات زیادی به اکوسیستم تالاب وارد نموده به طوری که برای چندین سال متوالی با گرم شدن هوا شاهد نابودی هزاران ماهی کپور در تالاب هستیم لذا خواهان  برقراری سهم آب تالاب و حداقل آب مورد نیاز آن توسط سازمانهای مربوطه  و  تسریع درسرمایه‌گذاری‌های مربوط به انتقال آب از سرچشمه‌های مجاور زاینده‌رود هستیم  ودرخواست داریم سهم مناسبی از آب رودخانه به حفظ حیات تالاب و امور گردشگری آن اختصاص داده شود.

7- از آنجا که آلودگیهای صنعتی، شهری، روستائی و زه کشی اراضی شور  خصوصا"  زهکش شور سگزی و انتقال مستقیم و غیر مستقیم آنها به زاینده‌رود از مهمترین موانع توسعه گردشگری حوضه تالاب گاوخونی به شمار می‌رود تدابیری سهل الحصول و لازم الاجرا برای جلوگیری از ورود آن آلودگیها به زاینده‌رود و در نهایت به منطقه تالاب اندیشیده و اجرا شود.

8- با توجه به احداث شبکه جدید آبیاری رودشتین، ترتیبی اتخاذ گردد که بندهای سنتی آبیاری منطقه‌ای همچنان جلوه‌های دل‌انگیز گردشگری  خود را حفظ نمایند.

9- با تبدیل علفزارهای طبیعی منطقه به پارک ملی و توسعه جنگلهای کویری حوضه تالاب (با استفاده از منابع آب سرریز بند شاخ میان و شاخ کنار و چاه آرتزین شور حاشیه تا لاب، به تجدید حیات وحش تالاب انواع گورخر، اسب، قاطر، غزال و دیگر جاندارانی که بومی این علفزارها بوده‌اند) و در اواخر رژیم گذشته و اوایل پیروزی انقلاب اسلامی طی شکار مفرط منقرض شدند، بذل توجه ویژه گردد ود را حفظ کند

10- چون توانهای نهفته تالاب گاوخونی از نظر علمی از جمله خواص درمانی لجن‌ها و دیگر منابع طبیعی آن به درستی شناخته نشده است، اولویت مطالعات کویر شناسی مذکور به کشف اینگونه توانهای نهفته حوضه تالاب اختصاص یابد.

11- تالاب گاوخونی به عنوان یک اکوسیستم طبیعی و بخش فعال از حوضه زاینده رود شناخته شودو تصور عمومی نسبت به این آبگیر به عنوان باتلاق  اصلاح شود.

12- قوانین و مقررات مربوط به حفاظت از این اکوسیستم بطور جی و مداوم اجرا شود وزمینه‌های لازم برای تبدیل این تالاب به عنوان یک منطقه حفاظت شده فراهم شود.

13- با توجه به استعداد بالقوه تالاب  و تنوع اکوسیستم آن که شامل رودخانه ، تالاب،گزستان،استپ،تلماسه، نمکزار و کوه است و می توان تفریحات سالم مانند قایق سواری ،شتر سواری ،موتورسواری ،تماشای آسمان صاف وپر ستاره کویر و موارد متعدد دیگری روی پتانسیل های گردشگری تالاب مطالعه شود و شرایط توسعه گردشگری طبیعی (با حفظ شرایط طبیعی آن) مورد بررسی قرار گیرد.

14- شهرتاریخی  ورزنه نزدیکترین شهر به تالاب گاوخونی است و از قدیم الایام کشاورزان  و دامداران ورزنه در منطقه تالاب حضور داشته اند ونام شهر ورزنه با تالاب گاوخونی عجین شده است و گاوخونی جزء تفکیک ناپذیر ورزنه است لذا خواهان اصلاح نقشه سیاسی شهرستان اصفهان و الحاق مجدد  بخش از گاوخونی به بخش بن رود و تفکیک آن از بخش جلگه می باشیم و در پایان  جهت حفظ هویت تاریخی این منطقه پیشنهاد می نماییم نام بخش بن رود به بخش ورزنه با گاوخونی تغییر یابد.

15- با توجه به همجواری دو بخش وسیع و پرجمعیت بن رود و جرقویه با تالاب گاوخونی، خواهان تبدیل این دو بخش به شهرستان جهت ایجاد امکان رسیدگی بیشتر به وضعیت تالاب می باشیم.

جمعی از اهالی شهر ورزنه و دوستداران محیط زیست تالاب

جمعه مورخ27/2/87 در محل کوه سیاه جنب تالاب گاوخونی

پی نوشت:

در همین رابطه ، اینجا را نیز بخوانید: برداشت از کوه بازالتی تالاب بین المللی گاوخونی روند تخریب زیست محیطی آنرا کامل خواهد نمود.