سپهر سلیمی
وبلاگ سپهر سلیمی
آرشیو وبلاگ
      دوستداران حیوانات و محیط زیست (حیوانات، محیط زیست، میراث طبیعی و فرهنگی)
۲۶ دیماه روز ملی حمایت از حیوانات نویسنده: سپهر سلیمی - دوشنبه ٢٦ دی ۱۳۸٤

26 دیماه روز ملی حمایت از حیوانات

۲۶ دیماه روز ملی حمایت از حیوانات بر اعضای انجمن حمایت از حیوانات و همه دوستداران حیوانات مبارکباد

 

به همین مناسبت توجه شما را به مقاله ای که توسط دکتر شاهین سپنتا نگارش و تدوین شده و در اختیار انجمن حمایت از حیوانات اصفهان قرار داده شده جلب می کنم:

پیشگفتار :

 هنگامی که سخن از حمایت از حیوانات در ایران به میان می آید گروهی با دلخوری و یک جور شک فلسفی عمیق نگاهی به ما  می کنند و  می گویند : ای آقا عجب دل خوشی داری ها  !  در کشوری که هر شب هزاران کودک سر گرسنه به زمین می گذارند ، در کشوری که میلیون ها کودک خیابان گرد  دارد ، در کشوری که میلیون ها خانواده زیر خط فقر زندگی می کنند ، در کشوری که بزرگترین انبار و مصرف کننده مواد مخدر است ، در کشوری که در فهرست مناطق نا امن برای گردشگران و خبرنگاران است ، در کشوری که پایتخت آن آلوده ترین شهر جهان است ، در کشوری که میراث فرهنکی  و  محیط زیست آن یکی  از نمونه های به شدت آسیب پذیر در سطح جهان است و خلاصه در کشوری که هزاران معضل و مشکل اقتصادی و فرهنگی و اجتماعی و سیاسی دار د ، سخن گفتن از حقوق حیوانات خنده دار و حتا مسخره به نظر می رسد. این کار ها را باید گذاشت برای آینده و امروز کارهای مهم تری داریم.

گروه دومی هم هستند که با یک جور کینه و نگاه خصمانه به ما می گویند : شما یک عده آدم شکم سیر و مرفهان بی درد هستید که از سر بی کاری دارید ادای غربی ها را در می آورید . این بازی ها که مثلا بیایند از سگ و گربه ها حمایت کنند کار مستکبران و غرب زده هاست .این یک فرهنگ وارداتی و تقلیدی از آمریکا و  انگلیس و  اسرائیل است  و با فرهنگ ما ارتبا ط ندارد.

پاسخ به این دوستان را ما بار ها داده ایم و در آینده نیز در همین تارنگار مطالبی را دراین مورد خواهم گذاشت . اما امروز در آستانه 26 دی ماه « جشن ملی حمایت از حیوانات »  برآن شدم تا مختصری درباره نگاه ایرانیان در طول تاریخ به مقوله حمایت از حیوانات  و جلوه های بارز فرهنگ درخشان ایران در این مورد نوشتاری را به علاقه مندان پیشکش کنم.

اما پیش از آن مختصری را  از تاریخچه انجمن ملی حمایت از حیوانات ایران در دوران معاصر به آگاهی می رسانم :

تاریخچه انجمن ملی حمایت از حیوانات ایران :

>>>> این NGO  از سال 1334 خورشیدی با نام « جمعیت ملی حمایت از حیوانات » به همت دکتر نصر اله عایلی  و دکتر محمد ستاری آغاز به کار کرد.

>>> این جمعیت نخستین NGO زیست محیطی ایران بود که توانست در همان سال های نخست کار خود موجی از علاقه مندی به حقوق حیوانات را در میان مردم گسترش دهد.

>>>> در مدت زمان کوتاهی این جمعیت توانست  ضمن حفظ استقلال خود بسیاری از مسوولان بلند پایه  از جمله نخست وزیر ، نمایندگان مجلس شورای ملی ، سران ارتش ، ژاندارمری  و شهرداران شهرهای بزرگ ایران را به عضویت خود بپذیرد .

 >>>> جمعیت ملی حمایت از حیوانات از نادر سازمان هایی بود که شاعران و نویسندگان  بزرگی همچون صادق هدایت  ،  نادر نادر پور  و  محمد مشیری  از  اعضاء یا هواداران آن بودند و در جهت  اهداف آن آثار ارزشمندی  از  خود به جای گذاشتند.

>>>>  این جمعیت نخستین سازمان زیست محیطی مردمی بود که دارای یک نشریه مستقل به مدیر مسوولی دکتر نصراله عایلی و جلال افشار بود که به صورت ماهانه از سال 1334 خورشیدی در تهران با  نام حمایت حیوانات و از سال 1347  با نام دنیای حیوانات منتشر شد و انتشار آن تا سال 1357 به مدت 24 سال با کمک های مردم و حق عضویت اعضاء ادامه داشت.

>>>> این جمعیت نخستین سازمان مردمی زیست محیطی بود که یک شاخه جوانان ،  به نام  سازمان جوانان جمعیت ملی حمایت از حیوانات تشکیل داد .

>>>> این جمعیت توانست برای نخستین با فعالیت خود را به صورت فراگیر در سراسر کشور گسترش دهد و در اکثر شهر ها شعبه یا دفتر نمایندگی تشکیل دهد.

>>>>  این جمعیت نخستین سازمانی بود که با مشارکت جوانان فعال سازمان پیشاهنگی ایران توانست فعالیت های ترویجی خود را در دور  افتاده ترین نقاط کشور  اجرا کند.

>>>> این جمعیت نخستین سازمان زیست محیطی کشور بود که موفق شد در زیر مجموعه خود به شکل گیری NGO های مستقل تخصصی مانند انجمن دوستداران پرندگان کمک نماید.

>>>>  این جمعیت نخستین NGO   ایرانی بود که توانست بیمارستانی را جهت درمان جانوران بی پناه به  نام  بیمارستان حمایت حیوانات  برپا  کند.

>>>> جمعیت ملی حمایت از حیوانات پس از انقلاب سال 1357  توسط مسوولان منحل شد ولی در آذر ماه سال 1377 خورشیدی با مدیریت و سازماندهی جدید با نام  انجمن دوستداران حیوانات به شماره  10719 و با تایید نیروی انتظامی و مجوز وزارت کشور با نام بین المللی  IRAN  – SPCA  ثبت شد .

 

>>>> این کار بزرگ یعنی ثبت انجمن دوستداران حیوانات در ایران پس از انقلاب به همت و تلاش شبانه روزی جناب آقای دکتر  جاوید آل داوود ( استاد دانشکده دامپزشکی دانشگاه تهران ) و همکارانشان دکتر داریوش شیرانی ، دکتر شهرام جمشیدی ، دکتر محمد کاظم کوهی و دکتر اردوان میرزایی  انجام شد و  انجمن  از تاریخ    30 / 9 / 1377  به صورت رسمی آغاز به کار کرد.

 >>>> این سازمان پس از یکسال با تلاش دکتر آل داوود به نام اصلی انجمن حمایت از حیوانات که تا آن زمان مورد پذیرش مراجع رسمی نبود ، تغییر نام داد .

>>>> این انجمن در مدت کوتاهی توانست در شهرهای اصفهان ، تبریز ، کرج ، مشهد ، همدان ، و شهرکرد شعبه یا دفتر نمایندگی بر پا کند.

>>>> این انجمن در همان سال نخست  ، موفق به ایجاد درمانگاه تخصصی حمایت از حیوانات در تهران  و  اصفهان شد.

>>>> در سال 1380 خورشیدی جائزه ملی محیط زیست به دکتر آل داوود رئیس هیات مدیره انجمن به دلیل تلاش برای برپا کردن این انجمن پس از انقلاب و فعالیت های زیست محیطی در جهت بالا بردن روحیه مهر و عطوفت با حیوانات و برنامه های حفاظت از حیات وحش اهدا شد .

>>>> ارائه پیش نویس طرح قانون حمایت از حیوانات به مجلس شورای اسلامی یکی  از کارهای این انجمن بود که شوربختانه تاکنون هیچ کدام از جناح ها توان تصویب آن را در مجلس نداشته اند.

>>>>  انجمن حمایت از حیوانات در استان اصفهان نیز با تلاش اینجانب از سال 1379 آغاز به فعالیت نمود . پیشنهاد برگزاری روز ملی حمایت از حیوانات در 26 دی ماه هر سال از سوی این انجمن ،  خوشبختانه مورد پذیرش دیگر انجمن ها نیز قرار گرفت  و  از سال 1379 تاکنون این جشن ملی در سراسر ایران کم و بیش برپاشده است. 

ایرانیان درمیان ملل مختلف  از پیشگامان و بنیانگذاران قوانین و دستورات مربوط به حقوق حیوانات و حتا گیاهان بوده اند و  برخلاف آنچه که تاریخ نگاراران  ،  نظریه پردازان و  فرهنگ سازان غربی در ترویج آن می کوشند ، ایرانیان سده ها زودتر از آن ها در این  قوانین  و دستورات ریشه دار که خوشبختانه بسیاری از آن ها  تا به امروز به صورت مکتوب باقی مانده و به ما رسیده است ، از  زوایای  مختلف  به مسائل مربوط به حیوانات و  محیط زیست آن ها توجه کرده  و  همه ویژگی  این  قوانـیـن و  دستورات  این بود که از جانب مردم نیز  با جدیت و  به بهترین شکل رعایت می شدند:

« ... آموزگار دروغ تعالیم مقدس را تحریف می کند و  با آموزش های نادرست خویش اساس زندگی مردم را به هم می ریزد ... چنین کسانی آموزش هایی را که می گوید به زمین و نعمت های آن  و  به خورشید حیات بخش و عناصر سودمند جهان به دیده احترام بنگرید ، گفتاری پوچ و  بی معنی می شمارند ... اینان با آموزش های نادرست خویش مردم را  از کردار نیک  بازدارند و حیوانات را با فریاد شادی قربانی کنند و  با گفتارگمراه کننده خود بفریبد ... دیربازی ست که این گروه از خیل هواخواهان دروغ یاری می جویند تا به مردم بفهمانند که با گوشت و خون گاو قربانی شده و آشام سُکرآور می توان تباهی و مرگ را  از خود  دور داشت...» ( گات ها ، یسنا 39 و 32  )

«... دومین جایی که زمین از همه جا بیشتر شادکام شود آنجاست که پارسایی خانه ای برپا دارد...  با گله ای گاو ... رَمه هایی  خوب درآن ؛ گله گاوان به خوبی پرورده شود ؛ راستی فزونی گیرد ؛ خوراک ستوران فراوان باشد ؛ شگ خوب پرورش یابد و ... » ( اوستا ، وندیداد ، فرگرد سوم )

«  ... می ستایم خداوند جان و خرد ، فروغمند پرشکوه را ... نیک اندیشی (بهمن) را ؛ ...گله  و رمه و کشتزار گندم  و دانه های  سودبخش  را ... » ( خرده اوستا ، هفتنگه یشت )

«  این چنین می ستاییم ... روان های چهارپایان را که مایه  زندگی ما هستند ؛ که  ما برای آن هاییم  و آن ها برای مایند... روان های جانوران سودمند دشتی را می ستاییم ... آب های روان و مرغ پّران را می ستاییم ... همه جانوران آبی و زمینی و پرنده و رونده و چرنده را می ستاییم .. .خواستار ستایشم روان جانوران آبزی ، جانوران زمینی ، پرندگان ،  جانوران دشتی   و  چرندگان را ...  » ( گات ها ، یسنا  و  ویسپرد )

مفصل ترین مطالب درمورد حقوق حیوانات و به ویژه سگ در کتاب وندیداد مندرج است. همچنین درکتاب گران بهای دینکرد در این مورد مطالب فراوانی وجود دارد ، همان گونه که ذکر شد رعایت حقوق حیوانات برای قرن های متمادی چنان درمیان مردم این سرزمین ریشه دوانده بود که جزیی جدا نشدنی  از فرهنگ مردم به حساب می آمد و مردم در همه مراسم و آیین ها به نوعی  پایبندی خود را به این فرهنگ پیشتاز  ، نشان می دادند و  در نهادینه شدن این فرهنگ کوشا بودند و به هر بهانه و هر مناسبت در هرجشـــن  و  آیینی  علاقه خود  را  به  این  باور بروز می دادند . آنان در هرمـاه چهار روز  یعنی  روزهای  «  بهمن » ، « مـاه » ، « گوش »‌ ، « رام » که روزهای« نَـبُـر» نامیده می شدند از کشتار  و  بریدن سر حیوانات و همچنین مصرف گوشت آن ها خودداری  می کردند، با  این  حال روز  بهمن  از  جایگاه برجسته تری برخوردار بود.

 

« بهمن » یا « وهومن»  واژه ای است متشکل از دو جزء«   وهــو » به معنی خوب و نیک  و « من » یا منش به معنی اندیشیدن و شناختن و به یادآوردن و دریافتن.  بهــمن که  در اصل یکی از صفات جاودان خداوند یکتا می باشد  ؛ همچنین نام دومین ماه زمستان و  یا  یازدهمین ماه سال نیزهست ؛ دومین روز هر ماه نیز « بهمن » نامیده می شود. ایرانیان همه ساله  به مناسبت هم زمانی روز بهمن در ماه بهمن جشنی به نام بهمنگان با بهمنجه برپا می کردند و از آن جا که معتقد بودند فروزه پاک و جاوید بهمن در جهان مادی موکل حیوانات است در این جشن بیش از هر جشن و  آیین دیگری به رعایت حقوق حیوانات و  پرهیز از خوردن گوشت آن ها توجه نشان می دادند. به عبارت بهتر جشن بهمنگان جشن بزرگ و  با  اهمیتی بودکه تنها یکی ازجلوه ها و  ویژگی های آن توجه به حقوق حیوانات بود و  این به خاطر ژرفنا و گستردگی این فروزه و همچنین بی شماری و گوناگونی جلوه های مادی و  معنوی بسیاری است که بهمن آن ها را  در برمی گیرد.

در «  اندرزگواه گیران » ضمن سفارش های متعددی که به زوج جوان پیش از ازدواج می شود ، در این مورد نیز می آید :

« ...داد و آیین بهمنی آشتی و نیک اندیشی است ... چهارپایان سودمند را خوب نگهداری کنید و کار  بی اندازه مفرمایید ... »

گرچه برخی از آداب و رسوم این جشن زیبا  از یاد رفته و به ما نرسیده است ولی خوشبختانه بخش عمده این مراسم به واسطه آثار مکتوب تاریخ نگاران ، نویسندگان و شعرای بزرگ دوره اسلامی همچون ابوریحان بیرونی ، اسدی توسی ، فرخی ، منوچهری و عثمان مختاری در گذر زمان از یاد نرفته و چنان که از این آثار بر می آید این جشن تا پیش از حمله مغول در ایران به صورتی فراگـیر مرسوم بود و آداب و تشریفات آن رواج عام داشت و حتا  پس  از آن دوران  نیز  به صورت پراکنده  برگزار می شده است.

بهمنگان درمنابع دوره اسلامی :

ابوریحان بیرونی درآثار الباقیه در این مورد می نویسد :

 « بهمن ماه ؛ روز دوم آن روز بهمن عید است که برای توافق دونام آن را بهمنجنه نامیده اند و بهمن نام فرشته موکل بر بهایم است که بشر به آن ها برای عمارت زمین و رفع حوائج نیازمندند و مردم فارس در دیگ هایی ازجمیع دانه های مأکول ... غذایی می پزند و آن را با شیر خا لص می خورند و می گویند که حافظه را  این غــذا زیاد می کند و  این روز را در چیدن گیاه ها و رفتن کنار رودخانه  و جوی ها و روغن گرفتن و  تهیه بخور و سوزاندنی ها خاصیتی بدین روز است ... »

همچنین اسدی توسی درلغت فُرس دراین مورد می نویسد:

« ... بهمنجنه جشنی است که دوم روز از ماه بهمن کنند و طعام ها سازند و بهمن سرخ و زرد برکاسه ها نهند ...  و تره و ماست آرند .. .»

گیاه  بهمن که درنوشته های ابوریحان بیرونی و  اسدی توسی به آن اشاره شده است ، نام گیاهی است که به ویژه در جشن بهمنگان مصرف می شود. بهمن مورد استفاده ، ریشه گیاهی است سفید رنگ یا سرخ رنگ مثل زردک . نام فرانسوی این گیاه « بهمن » ، (Behen) نیز ریشه فارسی دارد. ایرانیان معتقد بودند که خوردن آن به تقویت حافظه بسیار کمک می کند. آن را به صورت تازه درخوراک ها می پختند ؛ خشک شده آن را دَم می کردند و یا به صورت گرد بر روی  غذا  می ریختند و  یا  با گرد قند و نبات آمیخته  و  می خوردند.

در این روز همچنین تهیه شیره ها و روغن های نباتی و ساقه ها و چوب ها و برگ های سوزاندنی که بوی خوش پراکنده  و گندزدا باشند ، صورت می گرفت. لذا یکی ازرسوم نیک آن روز این بود که طی تشریفاتی به کوه و دشت رفته و گیاهان ویژه ای را که خواص دارویی داشت جمع آوری می کردند تا در طول سال مورد استفاده قرار دهند. تا مدت ها پس از اسلام نیزخلفا و سلاطین درحضور امیران  و  فرمانداران این جشن را با تشریفاتی ویژه برگزار  می کردند و شاعران و خطیبان برای تهنیت این جشن سروده و خطابه می سرودند و دیگ بهمنگان با همه تشریفات آن به هنگام  نیمروز میهمانی بزرگی را  پاسخگو  بود.

منوچهری دامغانی نیز  یکی  از شعرای بزرگی  است که دراین مورد چنین می سراید :

 

رسم بهمن گیر و از نو تازه کن  بهمنجنه

ای درخت ملک ، بارت عز و بیداری  تنه

 

اورمزد بهمن  و بهمـــنجنه ، فرخ بود

فرخت  باد  اورمزد  بهمن  و  بهمنجنه

 

« فرخی سیستانی»  نیز درباره  این جشن  فرموده : 

 

فرخـش باد و خداوندش فرخنده کناد

عید  فرخنده و  بهمـنجنه و  بهمـن ماه

 

عثمان مختاری غزنوی  نیز سروده است :

 

بهمنجنه است  خیز و  می آرا  چراغ  دی

تا  بربچینیم  گوهــر  شادی ز  گنج   می

 

این  یک دو  مه   سیاه  طرب را مدد دهیم

تا   بگذرد   ز   صحرا   ،   فـوج   سپاه   دی

 

 بهمن روز ،  در رساله ملا محسن فیض کاشانی :

 یکی دیگر از منابع مهم دوران اسلامی که اهمیت ویژه روز بهمن را  یادآوری نموده است رساله ملا محسن فیض کاشانی است. محمدبن شاه مرتضی معروف به ملا محسن فیض کاشانی ( 1007 تا  1091هجری قمری ) در رساله خود با نام « رساله نوروز و سی روز ماه » که به نقل از روایت معلی بن خنیس کوفی از جعفر صادق راجع به نوروز و  سی روز ماه پارسیان نگاشته است ، از قول امام جعفرصادق می آورد:

«...دویم بهمن ؛ روزخوبی است ... فارسیان گویند روزخوبی است و ما می گوییم روز مبارکی است. تزویج کنید و از سفرها در این روز داخل خانه خود شوید و در این روز سفرکنید و خرید و فروخت نمایید وحاجت ها بطلبید از هر نوع که باشد که روزی پسندیده است ... »

چنان که یادآور شدیم در این  روز که براساس تقویم رسمی امروزی  برابر  با 26  دی ماه خواهد بود ، ایرانیان  بیش از هر روز دیگر به رعایت حقوق حیوانات و عدم کشتار آن ها توجه نشان داده و در عوض مراسـم پختن آش و مصرف غذاهای گیاهی همچون نان و پنـیر و سـبزی ،  نوشـیدن شـیر و  شربت های گیاهی بسیار رایج  و معمول بوده است و در خانه بزرگان  و  بسیاری از خانواده ها ، دیگ آشی آماده و مهمانی برپا بوده است. آشپزان اغلب در این روز آش ویژه ای  پخته و در معرض فروش می نهاده اند ؛ در این آش از هر نوع حبوب و  سبزیجات تازه استفاده  می شد و درعوض از مصرف غذایی که با گوشـت تهیه می شد پرهـیز می کردند.

 یکی دیگر از مراســم این روز ، پوشیدن  لبـاس سفــید بود. پوشندگان لباس سفید دراین جشن در حقیقت با این عمل نمادین بیزاری و برائت خود را از هرگونه  ناپاکی و پلیدی ، خونریزی و کشتار و آزار و  اذیت حیوانات نشان داده و با دسته های گل سفید ( یاس سفید )  به دیدار  یکدیگر می رفتند و  این گل ها را  به یکدیگر  تقدیم می کردند.

 نشان یا  آرم ویژه این روز خاص « خروس» بود چون باور داشتند که از میان حیوانات این خروس است که همانند سروش با بانگ هوشیاری دهنده و  بیدارکننده خود ، نوید بخش روزی روشن  با  اندیشه ای روشن  و  سپید بوده و آنان را به سپیدی ، روشنی و پاکی در اندیشه و عمل و  بیزاری  از خونریزی  و کشتار حیوانات  و  پایمال نکردن حقوق آن ها  فرا  می خواند.

همان طور که ذکر شد اگر چه جشن بهمنگان جشن بزرگی است که به مبحث حمایت از حقوق حیوانات محدود نمی شود  و  دایره بسیار وسیع تری را در بر می گیرد و  به قولی جشن پیروزی  منش نیک بر سیاهی ها و کژاندیشی ها به حساب می آید ؛ اما  از آنجا که مقوله حمایت و پاسداری از جانوران و حقوق آن ها  از جلوه های بارز و نمود های  ویژه  فروزه  پاک و جاوید بهمن و به دنبال آن جشن بهمنگان محسوب می شود ، برگزاری جشن حمایت از حیوانات همزمان با بهمنگان که درآن همگان به توجیه بیش از پیش به حقوق حیوانات فرا خوانده می شود خالی از  لطف  نخواهد بود.

در این جا توجه به یک نکته بسیارضروری است و آن این که ایرانیان پیوسته در این گونه امور حد اعتدال را رعایت کرده و دچار تفریط یا  افراط نمی شدند. کوتاه  سخن این که امروز نیز با نگاهی هوشمندانه به پیشینه با ارزش خود می توانیم فعالیت های مدنی و اجتماعی خود را  از پشتوانه ای با ارزش برخوردار سازیم  و به این وسیله بر اصالت و ریشه داربودن حرکت خود بیافزاییم.

 

 برگزاری جشنی در تاریخ مذکور (26 دی ماه ) توسط علاقه مندان به حقوق حیوانات ، همراه  با مراسم سخنرانی  و  احیاناً نمایش فیلم ، مراسم تشویق فعالان زیست محیطی  و  ارایه برنامه های آینده  گروه های زیست محیطی ، می تواند با  اندک تغییراتی توأم با نوش جان کردن آشی خوشمزه ، پوشیدن لباس هایی با رنگ های روشن یا سفید و  تقدیم گل  به حاضرین باشد و  برای عموم علاقه مندان و شرکت کنندگان جذابیت و جاذبه بیشتری  را  ایجاد نماید و لحظات خاطره انگیزی  را  برای آن ها فراهم آورد.

منبع:وبلاگ ایران نامه 

لینک      نظرات ()      

آخرین نوشته ها روز جهانی بدون خودرو و لزوم بومی سازی پویش های جهانی محیط زیستی دومین نشست تخصصی حقوق حیوانات سه شنبه های بدون خودرو در زیستگاه یوزپلنگ گسترش بی سر و صدای دلفیناریوم ها، هشدار به حامیان حقوق حیوانات و محیط زیست برگزاری همایش کودک، زمین، محیط بان و اختتامیه جشنواره نقاشی و نامه به محیط بانان پشت پرده دلفیناریوم/ اطلاعات مشخصی از گونه های آکواریوم اصفهان وجود ندارد نامه سمن های محیط زیستی اصفهان به شهردار اصفهان در مخالفت با ایجاد دلفیناریوم وزارت ورزش مانع از ذبح حیوانات در اماکن ورزشی شود! رنج اسب ها در میدان تاریخی اصفهان! زاینده رود کجاست؟!
کلمات کلیدی وبلاگ محیط زیست (٦۳۸) اصفهان (٢٧٦) حقوق حیوانات (٢٠٩) ایران (۱٩٢) زاینده رود (۱۱٠) حیوانات (۱٠٩) حیات وحش (۱٠٦) فرهنگ (۱٠۱) حمایت از حیوانات (٩٠) میراث فرهنگی (٧۸) سیاست (٧٤) شکار (٥٦) حیوان آزاری (٥٥) سازمان حفاظت محیط زیست (٥٥) آب (٥۳) خشکی زاینده رود (٤۸) هندوستان (٤٧) ماهی قرمز (٤٧) مترو (٤٠) باغ وحش (٤٠) سازمانهای غیر دولتی (۳٩) آلودگی محیط زیست (۳۸) عکس (۳٦) سگ (۳٦) حیوان خانگی (۳٦) دیده بان حقوق حیوانات (۳٥) گفتگو (۳٤) آموزش (۳٢) جهانی (۳٢) طنز (۳۱) وبلاگ (٢٧) شبکه سازمانهای غیر دولتی زیست محیطی استان اصفهان (٢٧) وبلاگستان فارسی (٢٧) سلامت (٢٥) انجمن حمایت از حیوانات (٢٢) ساعت زمین (٢٢) سیرک (٢۱) آلودگی هوا (٢۱) موج سبز (٢٠) وبلاگهای زیست محیطی (٢٠) تخریب (٢٠) گرمایش جهانی (۱۸) حیوانات شهری (۱۸) عکس جمعه (۱۸) گونه در خطر انقراض (۱۸) خشکسالی (۱۸) فقر (۱۸) درخت (۱٧) گاوخونی (۱٧) قطع درخت (۱٧) محیط بان (۱٦) مجلس (۱٦) بهداشت (۱٥) ذبح حیوانات (۱٥) جمعیت (۱٥) پرندگان (۱٤) فرهنگ سازی (۱٤) مردم (۱۳) تالاب (۱۳) بنیاد جهانی میراث پاسارگاد (۱۳) نگهداری حیوانات (۱٢) قانون (۱٢) دولت (۱۱) ترجمه (۱۱) وبلاگ نویسان زیست محیطی (۱۱) اقتصاد (۱۱) رسانه (۱۱) دروغ (۱۱) کوشندگان محیط زیست (۱۱) قاچاق حیات وحش (۱۱) سی و سه پل (۱۱) هنر (۱٠) نوروز (۱٠) گربه (٩) حفاظت از محیط زیست (٩) مناطق حفاظت شده (۸) قوه قضائیه (۸) خروس سپید (۸) شهرداری (۸) هنرمندان (۸) مینیمال (۸) انتخابات (۸) اینترنت (٧) گیاهخواری (٧) روزنامه (٧) ماهی رزمجو (٧) فیسبوک (٧) دولت نهم (٧) معصومه ابتکار (٧) یوزپلنگ (٧) شیر ایرانی (٦) خلیج فارس (٦) صدا و سیما (٦) دلفیناریوم (٦) نشان خرس قهوه ای (٦) سیزده بدر (٦) دامپزشکی (٦) اعتراض (٦) انسان (٦) شعر (٦) ورزش (٥) زلزله (٥) فوتبال (٥) طبیعت (٥) نابودی (٥) زباله (٥) عقیم کردن (٥) زمین برای همه (٥) سمندر (٥) بهمنگان (٥) پالایشگاه (٥) رئیس جمهور (٥) سد (٥) حیوان ستیزی (٥) پارازیت (٤) احمدی نژاد (٤) صنایع (٤) پرشین بلاگ (٤) زیستا (٤) فرهنگ دره شوری (٤) پایگاه آگاهی رسانی محیط زیست (٤) تلوبزیون (٤) انجمن زمین برای همه (٤) اگزوتیک پت (٤) یاسر انصاری (٤) شورای شهر (٤) فاجعه (٤) کوروش بزرگ (٤) امریکا (٤) سبز (٤) سرطان (٤) ngo (٤) مرگ (٤) زن (۳) ایدز (۳) تاریخ (۳) نفت (۳) خاتمی (۳) عقاب (۳) کودکان (۳) توسعه پایدار (۳) خوزستان (۳) مناسبت ها (۳) آفریقا (۳) همایش اشتغال سبز (۳) کارون (۳) گردشگری (۳) خرافات (۳) جنگل (۳) یلدا (۳) روز مبارزه با خشونت علیه حیوانات (۳) wwf (۳) تغییرات اقلیمی (۳) روز زمین (۳) ماهی آکواریومی (۳) کاریکاتور زیست محیطی (۳) صلح سبز (۳) میراث طبیعی (۳) پناهگاه (۳) منابع طبیعی (۳) شهروند (۳) greenblog (۳) پارک ملی (۳) اکوسیستم (۳) پاسخ (٢) روز جهانی محیط زیست (٢) لاک پشت (٢) صرفه جویی (٢) مهدی بوترابی (٢) پاکسازی (٢) آّب (٢) انرژی هسته ای (٢) حزب سبز (٢) باغ پرندگان (٢) عکس های جمعه (٢) مخالف آزمایش روی حیوانات (٢) آکواریوم اصفهان (٢) بلای طبیعی (٢) مناطق طبیعی (٢) جایزه نوروز (٢) حیوانات خاص (٢) تجارت حیوانات (٢) آزمایش روی حیوانات (٢) انرژی سبز (٢) خدا (٢) المپیک (٢) مهاجرت (٢) دریاچه ارومیه (٢) اوباما (٢) انرژی (٢) اسب (٢) خرس (٢) تنوع زیستی (٢) شیراز (٢) مطبوعات (٢) اخلاق (٢) تهران (٢) آینده (٢) اعتیاد (٢) خانواده (٢) فیلم (٢) کتاب (٢) جشن (٢) شادی (٢) من (٢) دانشجو (۱) پول (۱) پرشین بلاگ (۱) عشق (۱) دین (۱) دانشگاه (۱) مسابقه (۱) علم (۱) اروپا (۱) نشریه (۱) شعار (۱) حشرات (۱) مهرگان (۱) مهرورزی (۱) ترافیک (۱) خشونت (۱) فلسفه (۱) کروبی (۱) ادبیات (۱) اصلاحات (۱) اخلاقی (۱) جوان (۱) بزرگداشت (۱) عرب (۱) نذر (۱) دلار (۱) حسادت (۱) مانور آلودگی هوا (۱) آثار تاریخی (۱) تجمع (۱) پژوهش (۱) خیانت (۱) پاسارگاد (۱) جنگلهای ابر (۱) جنگ (۱) هفت سین (۱) دموکراسی (۱) امداد رسانی به حیوانات (۱) چغاخور (۱) زاینده رود کجاست (۱) سازمان حفاظت محیط زیست ش (۱) کرگدن سفید (۱) فوک خزری (۱) حیات وحش س (۱) پویش اصفهان بدون کیسه پلاستیکی (۱) کودک و محیط زیست (۱) طبیعت س (۱) اتلاف آب (۱) آندره گرز (۱) تلاش جهانی برای محیط زیست (۱) مرگ دلفین ها (۱) پرنده زینتی (۱) دکتر کهرم (۱) پاسداری از وطن (۱) امنیت زیستی (۱) میر حسین (۱) معماری سبز (۱) change (۱) سمن (۱) mtv (۱) آینده نو (۱) تخل (۱) صنعت سبز (۱) آزبست (۱) مجموعه دروغ ها (۱) روز جهانی وبلاگ (۱) حفظ محیط زیست (۱) شگفتی های آفرینش (۱) ژورنالیست (۱) global warming (۱) قطع برق (۱) گل آقا (۱) آموزش و پرورش (۱) حسن روحانی (۱) پایگاه اطلاع رسانی محیط زیست (۱) مسائل اجتماعی (۱) مواد مخدر (۱) ام اس (۱) بمب (۱) فاضلاب (۱) حیوان (۱) نادانی (۱) تنظیم خانواده (۱) دولت الکترونیک (۱) اصلاح طلبان (۱) مافیا (۱) اسبچه خزر (۱) لوئیس فیروز (۱)
دوستان من + + فرم اهداء عضو + action on earth-element AN INCONVENIENT TRUTH Animal Science catalogue of life CATICEF Green Iran IUCN List of All Endangered Species Organic Agriculture Second ثـــانیــه TVE (Television Trust for the Environment). UNDP UNEP آبزي دان آبشار و كوه اتحادیه رفع آلودگی های هسته ای آتش‌نوشت اداره کل دامپزشکی اصفهان ارتباط صنعت ارمغان اشک های طبیعت آشیانه سبز میانکاله اعضاي هيأت علمي مؤسسه تحقيقات جنگل‌ها و مراتع اقتصاد منابع طبیعی و محیط زیست اقیانوس آبی اکوگیک الفبای آب آلماگل اله تی تی گیلان آلودگی نوری آلودگی های هسته ای آلودگی هوا آموزش برپايي آکواريوم آمیزقلمدون انجمن اسب ایران انجمن پاسداران محيط طبيعی ايران انجمن حاميان سفر ايمن انجمن حمایت از حیوانات اسکاتلند انجمن حمایت از حیوانات امریکا انجمن حمایت از حیوانات انگلستان انجمن حمایت از حیوانات تگزاس انجمن حمایت از حیوانات تهران انجمن حمایت از حیوانات مالزی انجمن حمایت از حیوانات ویرجینیا انجمن حمايت از گربه ها انجمن دوچرخه سواران کوهستان رشت انجمن دوست داران محیط زیست انجمن سرزمین ما انجمن شوکای کرمانشاه انجمن علمی بیابان انجمن متخصصین علوم دام ایران انجمن نسیم سراب آناهیتا کنگاور انجمن يوزپلنگ آسيايي آنچه نمي دانيم نيز با ارزش است انستيتو آب و هوا اهواز سبز آوای سبز آوای فاخته آوای محیط زیست آونگ خاطره های ما ایران سبز ايران نامه ایرانیان گواه ایرانیان وبلاگ نویس در مالزی ایستاده زیر باران با طبیعت بالابان بام ایران بانک اطلاعات بخشی از زندگی براي طبيعت بلاگ نيوز بنیاد آزادی، رشد و آبادانی ایران-باران به کجا پناه ببریم بهار زمستانی بیولوژی و بیوتکنولوژی کشاورزی پرانتز پرشين تونز پرندگان ایران پریمک پژوهش در تاریخ ایران پلنگ زخمی پيام سبز پیچ گوشتی پیدا پنهان تابناک تاکستان تحقیق_تکنولوژی_توسعه_محیط زیست تقليل لايه ازن تلاش ايرانيان گياهخوار تلاش براي حيوانات مشهد تنوع زيستي توسعه پایدار جامعه جهاني حمايت از حيوانات جایی برای همه جبهه سبز همدان جستجوگر محیط زیست جمعیت حمایت از منابع طبیعی و محیط زیست جمعیت زنان مبارزه با آلودگی محیط زیست اصفهان جمعیت طبیعت یاران جمعیت کویر سبز جنبش ایرانیان مخالف سیرک حیوانات جنگل جنگلبان شهید ناصر پیروی جنگلهای کرانه خليج فارس چشم انداز چشم به چشم چشمهای همیشه بیدارزمین _محیط زیست حامی گرگ های ایران حفظ محيط زيست اساس توسعه پايدار حمايت از حقوق حیوانات حمايت از حيوانات بي خانمان حمایت از حیوانات و محیط زیست حمایت از حیوانات/نیلوفر حیوانات آموزه های خلقت حيوانات ايران حيوانات هم همانند انسان حق زندگي دارند خاک خوب خانه مطبوعات و خبرنگاران اصفهان خانه وبلاگ درویش خانواده سبز خبرخوان سبز خبرگزاری ایسنا خبرگزاری ایلنا خبرگزاری کشاورزی خبرنامه ی مالزی خبرهای اکسیژن خبری تحلیلی نو اندیش خدای من خرده گیری دانشجوی دامپزشکی دانشجویان محیط زیست تهران شمال دانشجويان محيط زيست کرج دانشکده منابع طبیعی دانشگاه صنعتی اصفهان در انتظار باران درخواست انتشار یادگارهای ماندگار دردسرهای یک دامپزشک درک زیباییهای حیات دفترچه ی ممنوع دکتر غلامعلی بسکی دکتر هومن دلتنگی های مادر زمین دنکیشوت معمار دنيای زير آب دنیای زیر آب دوچرخه سواری برای صلح دور روزگاران دوستداران حیوانات و طبیعت دوستداران حیوانات و محیط زیست در اعتماد ملی دوستداران حيوانات و محیط زیست در ايسنا دوستداران حيوانات و محیط زیست در ايسنا دیده بان حیوانات ایران دیده بان کوهستان ديده بان محيط زيست ايران دیده بان میانکاله دیر تش باد راپورتهای یومیه رادیکال سبز رادیو وبلاگستان رستاخیز سبز رفتن رسيدن است رفقای شیلاتی روایت روزنامه اصفهان امروز روزنامه اعتماد روزنامه اعتماد ملی روزنامه تايمز روزنامه تفاهم روزنامه خبر ورزشی روزنامه سرمایه روزنامه شرق روزنامه کارگزاران روزنامه هم میهن روزنامه همبستگی زادگاهم ایران است، فرزند ایرانم زمین انسان ها زمین سیاره زنده زمین ما زمین ما زن نوشت زیتون زيست بان زیست محیطی کوچک زیستن حق همیشگی حیوانات است زیگ زاگ های ذهنی یک خبرنگار سایت انجمن های تخصصی محیط زیست سایت ایرانیان گیاهخوار سایت بانو انوشه انصاری سايت تخصصی ماهيان آکواريومی سایت خبری بهار سایت خبری تحلیلی زیست بوم سایت مرجع متخصصین ایران سبز کوه بختیاری سبز نوشته های من سبزگامان سرباز زمین سردبیر: خودم سرو آزاد سکوت سلامت نیوز سلول سوپرپوزیشن سید محمد خاتمی شهر خرم آباد شهر سالم شهرزاد ایرانی شهرمن M.I.S صد سال تنهايی صداهای جهانی صدای آسمان صدای دامپزشکی ایران صفحه محيط زيست نشنال جيوگرافيك صلح سبز بین الملل صلح،حقوق بشر،محیط زیست صندوق تسهیلات جهانی محیط زیست طبیعت ایران طبیعت بختیاری طبیعت زیبای ایران طبيعت سبز بجنورد طبیعت سیستان طبیعت و حیات وحش طبیعت و حیوانات طبیعت وحشی طبیعت،فرهنگ، زندگی،دانش، آینده طراحی با طبيعت عرصه سوم علائم گرم شدن کره زمین علیه تخریب محیط زیست فاکوليت فریاد خروشان فصل سبز فوتوبلاگ در انتظار باران قناری كانون ديده بانان زمين كشاورزی ارگانیک كنوانسيون تغيير آب و هوا کابل پرس کاغذ کاربن کانون دامپزشک سفید کانون دوستداران حیوانات کانون زیست شناسی کانون عالی گسترش فضای سبز و حفظ محیط زیست ایران کانون مطالعات استراتژيک آب و محیط زيست کاه گل کلاغ (زرین دخت عالی) کلام من۷۸۶ کلینیک دامپزشکی پرشین کهن دیار کیمیای سبز گازهای گلخانه ای گالري طبيعت سبز گاه نوشت های باران گربه ايراني گردش در طبيعت ايران گردش در طبيعت ايران گرگ تنها گرگ خاکستري گروه پیگیری اصلاح قوانین و مقررات NGOs گرین بلاگ-مهدی گریوان گلچین زیست گهواره سبز گوناگون از زيست شناسي گونه های در خطر انفراض گوهر سبز گیاهان دارویی آکش گیاهخواری،حمایت از حیوانات لحظه هایی که می گذرند لیست وبلاگهای زیست محیطی مادرم زمین ماندانا مجله زندگی سالم محيط بان محیط بان محیط بان بدون مرز محیط برای زندگی محیط زیست محیط زیست البرز محيط زيست بافق محیط زیست دانشگاه اهواز محيط زيست در جام حم محيط زيست در همشهری محیط زیست دماوند محیط زیست زمین محيط زيست سرزمين من محیط زیست همدان محیط زیست و اخلاق محیط زیست-دوزيستان ايران مخالف شکار و شکارچی مدیریت کشاورزی مرتع و مرتعداري در ايران مرد خاکي مطالعات زیستی معجزه ای به نام زمین من و MS من و گربه ها من و ویلی منابع طبيعي منم محیط بان مهار بيابان زايي مهندس اکبر همدانيــــان مهندسی محيط زيست موج سبز موسسه حفاظت محیط زیست آمریکا میراث ماندگار گچساران و باشت- سبزگامان میهن سبز نشريه الکترونيکي داروگ نصفهان نگذار به بادبادکها شلیک کنند نور شب نوشته های سبز همستر ايران همنهاد همین جا روی زمین هواداران پرشين بلاگ اصفهان هوبره واگويه هاي نانوشته وب نوشت وبگاه کویرهای ایران وبلاگ جمعی از طلاب وبلاگ دکتر ناصر کرمی وبلاگ فهیمه خضر حیدری وبلاگ گروه حیات وحش ایران وبلاگ مهدی بوترابی وسایل نقلیه سبز یاوران محیط زیست سیمره دره شهر یخاب یک روان پزشک انجمن حمایت از کشاورزان شهرستان اصفهان بوم سا گرافیست کوچولو جانوربان شهروحش طبیعت زنده،نبض زندگی وت پارس اشک یلدا انجمن زمین برای همه مطالب صنعتی | عمرانی | محیط زیست