۲۶ دیماه روز ملی حمایت از حیوانات بر اعضای انجمن حمایت از حیوانات و همه دوستداران حیوانات مبارکباد

به همین مناسبت توجه شما را به مقاله ای که توسط دکتر شاهین سپنتا نگارش و تدوین شده و در اختیار انجمن حمایت از حیوانات اصفهان قرار داده شده جلب می کنم:

پیشگفتار :

 هنگامی که سخن از حمایت از حیوانات در ایران به میان می آید گروهی با دلخوری و یک جور شک فلسفی عمیق نگاهی به ما  می کنند و  می گویند : ای آقا عجب دل خوشی داری ها  !  در کشوری که هر شب هزاران کودک سر گرسنه به زمین می گذارند ، در کشوری که میلیون ها کودک خیابان گرد  دارد ، در کشوری که میلیون ها خانواده زیر خط فقر زندگی می کنند ، در کشوری که بزرگترین انبار و مصرف کننده مواد مخدر است ، در کشوری که در فهرست مناطق نا امن برای گردشگران و خبرنگاران است ، در کشوری که پایتخت آن آلوده ترین شهر جهان است ، در کشوری که میراث فرهنکی  و  محیط زیست آن یکی  از نمونه های به شدت آسیب پذیر در سطح جهان است و خلاصه در کشوری که هزاران معضل و مشکل اقتصادی و فرهنگی و اجتماعی و سیاسی دار د ، سخن گفتن از حقوق حیوانات خنده دار و حتا مسخره به نظر می رسد. این کار ها را باید گذاشت برای آینده و امروز کارهای مهم تری داریم.

گروه دومی هم هستند که با یک جور کینه و نگاه خصمانه به ما می گویند : شما یک عده آدم شکم سیر و مرفهان بی درد هستید که از سر بی کاری دارید ادای غربی ها را در می آورید . این بازی ها که مثلا بیایند از سگ و گربه ها حمایت کنند کار مستکبران و غرب زده هاست .این یک فرهنگ وارداتی و تقلیدی از آمریکا و  انگلیس و  اسرائیل است  و با فرهنگ ما ارتبا ط ندارد.

پاسخ به این دوستان را ما بار ها داده ایم و در آینده نیز در همین تارنگار مطالبی را دراین مورد خواهم گذاشت . اما امروز در آستانه 26 دی ماه « جشن ملی حمایت از حیوانات »  برآن شدم تا مختصری درباره نگاه ایرانیان در طول تاریخ به مقوله حمایت از حیوانات  و جلوه های بارز فرهنگ درخشان ایران در این مورد نوشتاری را به علاقه مندان پیشکش کنم.

اما پیش از آن مختصری را  از تاریخچه انجمن ملی حمایت از حیوانات ایران در دوران معاصر به آگاهی می رسانم :

تاریخچه انجمن ملی حمایت از حیوانات ایران :

>>>> این NGO  از سال 1334 خورشیدی با نام « جمعیت ملی حمایت از حیوانات » به همت دکتر نصر اله عایلی  و دکتر محمد ستاری آغاز به کار کرد.

>>> این جمعیت نخستین NGO زیست محیطی ایران بود که توانست در همان سال های نخست کار خود موجی از علاقه مندی به حقوق حیوانات را در میان مردم گسترش دهد.

>>>> در مدت زمان کوتاهی این جمعیت توانست  ضمن حفظ استقلال خود بسیاری از مسوولان بلند پایه  از جمله نخست وزیر ، نمایندگان مجلس شورای ملی ، سران ارتش ، ژاندارمری  و شهرداران شهرهای بزرگ ایران را به عضویت خود بپذیرد .

 >>>> جمعیت ملی حمایت از حیوانات از نادر سازمان هایی بود که شاعران و نویسندگان  بزرگی همچون صادق هدایت  ،  نادر نادر پور  و  محمد مشیری  از  اعضاء یا هواداران آن بودند و در جهت  اهداف آن آثار ارزشمندی  از  خود به جای گذاشتند.

>>>>  این جمعیت نخستین سازمان زیست محیطی مردمی بود که دارای یک نشریه مستقل به مدیر مسوولی دکتر نصراله عایلی و جلال افشار بود که به صورت ماهانه از سال 1334 خورشیدی در تهران با  نام حمایت حیوانات و از سال 1347  با نام دنیای حیوانات منتشر شد و انتشار آن تا سال 1357 به مدت 24 سال با کمک های مردم و حق عضویت اعضاء ادامه داشت.

>>>> این جمعیت نخستین سازمان مردمی زیست محیطی بود که یک شاخه جوانان ،  به نام  سازمان جوانان جمعیت ملی حمایت از حیوانات تشکیل داد .

>>>> این جمعیت توانست برای نخستین با فعالیت خود را به صورت فراگیر در سراسر کشور گسترش دهد و در اکثر شهر ها شعبه یا دفتر نمایندگی تشکیل دهد.

>>>>  این جمعیت نخستین سازمانی بود که با مشارکت جوانان فعال سازمان پیشاهنگی ایران توانست فعالیت های ترویجی خود را در دور  افتاده ترین نقاط کشور  اجرا کند.

>>>> این جمعیت نخستین سازمان زیست محیطی کشور بود که موفق شد در زیر مجموعه خود به شکل گیری NGO های مستقل تخصصی مانند انجمن دوستداران پرندگان کمک نماید.

>>>>  این جمعیت نخستین NGO   ایرانی بود که توانست بیمارستانی را جهت درمان جانوران بی پناه به  نام  بیمارستان حمایت حیوانات  برپا  کند.

>>>> جمعیت ملی حمایت از حیوانات پس از انقلاب سال 1357  توسط مسوولان منحل شد ولی در آذر ماه سال 1377 خورشیدی با مدیریت و سازماندهی جدید با نام  انجمن دوستداران حیوانات به شماره  10719 و با تایید نیروی انتظامی و مجوز وزارت کشور با نام بین المللی  IRAN  – SPCA  ثبت شد .

>>>> این کار بزرگ یعنی ثبت انجمن دوستداران حیوانات در ایران پس از انقلاب به همت و تلاش شبانه روزی جناب آقای دکتر  جاوید آل داوود ( استاد دانشکده دامپزشکی دانشگاه تهران ) و همکارانشان دکتر داریوش شیرانی ، دکتر شهرام جمشیدی ، دکتر محمد کاظم کوهی و دکتر اردوان میرزایی  انجام شد و  انجمن  از تاریخ    30 / 9 / 1377  به صورت رسمی آغاز به کار کرد.

 >>>> این سازمان پس از یکسال با تلاش دکتر آل داوود به نام اصلی انجمن حمایت از حیوانات که تا آن زمان مورد پذیرش مراجع رسمی نبود ، تغییر نام داد .

>>>> این انجمن در مدت کوتاهی توانست در شهرهای اصفهان ، تبریز ، کرج ، مشهد ، همدان ، و شهرکرد شعبه یا دفتر نمایندگی بر پا کند.

>>>> این انجمن در همان سال نخست  ، موفق به ایجاد درمانگاه تخصصی حمایت از حیوانات در تهران  و  اصفهان شد.

>>>> در سال 1380 خورشیدی جائزه ملی محیط زیست به دکتر آل داوود رئیس هیات مدیره انجمن به دلیل تلاش برای برپا کردن این انجمن پس از انقلاب و فعالیت های زیست محیطی در جهت بالا بردن روحیه مهر و عطوفت با حیوانات و برنامه های حفاظت از حیات وحش اهدا شد .

>>>> ارائه پیش نویس طرح قانون حمایت از حیوانات به مجلس شورای اسلامی یکی  از کارهای این انجمن بود که شوربختانه تاکنون هیچ کدام از جناح ها توان تصویب آن را در مجلس نداشته اند.

>>>>  انجمن حمایت از حیوانات در استان اصفهان نیز با تلاش اینجانب از سال 1379 آغاز به فعالیت نمود . پیشنهاد برگزاری روز ملی حمایت از حیوانات در 26 دی ماه هر سال از سوی این انجمن ،  خوشبختانه مورد پذیرش دیگر انجمن ها نیز قرار گرفت  و  از سال 1379 تاکنون این جشن ملی در سراسر ایران کم و بیش برپاشده است. 

ایرانیان درمیان ملل مختلف  از پیشگامان و بنیانگذاران قوانین و دستورات مربوط به حقوق حیوانات و حتا گیاهان بوده اند و  برخلاف آنچه که تاریخ نگاراران  ،  نظریه پردازان و  فرهنگ سازان غربی در ترویج آن می کوشند ، ایرانیان سده ها زودتر از آن ها در این  قوانین  و دستورات ریشه دار که خوشبختانه بسیاری از آن ها  تا به امروز به صورت مکتوب باقی مانده و به ما رسیده است ، از  زوایای  مختلف  به مسائل مربوط به حیوانات و  محیط زیست آن ها توجه کرده  و  همه ویژگی  این  قوانـیـن و  دستورات  این بود که از جانب مردم نیز  با جدیت و  به بهترین شکل رعایت می شدند:

« ... آموزگار دروغ تعالیم مقدس را تحریف می کند و  با آموزش های نادرست خویش اساس زندگی مردم را به هم می ریزد ... چنین کسانی آموزش هایی را که می گوید به زمین و نعمت های آن  و  به خورشید حیات بخش و عناصر سودمند جهان به دیده احترام بنگرید ، گفتاری پوچ و  بی معنی می شمارند ... اینان با آموزش های نادرست خویش مردم را  از کردار نیک  بازدارند و حیوانات را با فریاد شادی قربانی کنند و  با گفتارگمراه کننده خود بفریبد ... دیربازی ست که این گروه از خیل هواخواهان دروغ یاری می جویند تا به مردم بفهمانند که با گوشت و خون گاو قربانی شده و آشام سُکرآور می توان تباهی و مرگ را  از خود  دور داشت...» ( گات ها ، یسنا 39 و 32  )

«... دومین جایی که زمین از همه جا بیشتر شادکام شود آنجاست که پارسایی خانه ای برپا دارد...  با گله ای گاو ... رَمه هایی  خوب درآن ؛ گله گاوان به خوبی پرورده شود ؛ راستی فزونی گیرد ؛ خوراک ستوران فراوان باشد ؛ شگ خوب پرورش یابد و ... » ( اوستا ، وندیداد ، فرگرد سوم )

«  ... می ستایم خداوند جان و خرد ، فروغمند پرشکوه را ... نیک اندیشی (بهمن) را ؛ ...گله  و رمه و کشتزار گندم  و دانه های  سودبخش  را ... » ( خرده اوستا ، هفتنگه یشت )

«  این چنین می ستاییم ... روان های چهارپایان را که مایه  زندگی ما هستند ؛ که  ما برای آن هاییم  و آن ها برای مایند... روان های جانوران سودمند دشتی را می ستاییم ... آب های روان و مرغ پّران را می ستاییم ... همه جانوران آبی و زمینی و پرنده و رونده و چرنده را می ستاییم .. .خواستار ستایشم روان جانوران آبزی ، جانوران زمینی ، پرندگان ،  جانوران دشتی   و  چرندگان را ...  » ( گات ها ، یسنا  و  ویسپرد )

مفصل ترین مطالب درمورد حقوق حیوانات و به ویژه سگ در کتاب وندیداد مندرج است. همچنین درکتاب گران بهای دینکرد در این مورد مطالب فراوانی وجود دارد ، همان گونه که ذکر شد رعایت حقوق حیوانات برای قرن های متمادی چنان درمیان مردم این سرزمین ریشه دوانده بود که جزیی جدا نشدنی  از فرهنگ مردم به حساب می آمد و مردم در همه مراسم و آیین ها به نوعی  پایبندی خود را به این فرهنگ پیشتاز  ، نشان می دادند و  در نهادینه شدن این فرهنگ کوشا بودند و به هر بهانه و هر مناسبت در هرجشـــن  و  آیینی  علاقه خود  را  به  این  باور بروز می دادند . آنان در هرمـاه چهار روز  یعنی  روزهای  «  بهمن » ، « مـاه » ، « گوش »‌ ، « رام » که روزهای« نَـبُـر» نامیده می شدند از کشتار  و  بریدن سر حیوانات و همچنین مصرف گوشت آن ها خودداری  می کردند، با  این  حال روز  بهمن  از  جایگاه برجسته تری برخوردار بود.

« بهمن » یا « وهومن»  واژه ای است متشکل از دو جزء«   وهــو » به معنی خوب و نیک  و « من » یا منش به معنی اندیشیدن و شناختن و به یادآوردن و دریافتن.  بهــمن که  در اصل یکی از صفات جاودان خداوند یکتا می باشد  ؛ همچنین نام دومین ماه زمستان و  یا  یازدهمین ماه سال نیزهست ؛ دومین روز هر ماه نیز « بهمن » نامیده می شود. ایرانیان همه ساله  به مناسبت هم زمانی روز بهمن در ماه بهمن جشنی به نام بهمنگان با بهمنجه برپا می کردند و از آن جا که معتقد بودند فروزه پاک و جاوید بهمن در جهان مادی موکل حیوانات است در این جشن بیش از هر جشن و  آیین دیگری به رعایت حقوق حیوانات و  پرهیز از خوردن گوشت آن ها توجه نشان می دادند. به عبارت بهتر جشن بهمنگان جشن بزرگ و  با  اهمیتی بودکه تنها یکی ازجلوه ها و  ویژگی های آن توجه به حقوق حیوانات بود و  این به خاطر ژرفنا و گستردگی این فروزه و همچنین بی شماری و گوناگونی جلوه های مادی و  معنوی بسیاری است که بهمن آن ها را  در برمی گیرد.

در «  اندرزگواه گیران » ضمن سفارش های متعددی که به زوج جوان پیش از ازدواج می شود ، در این مورد نیز می آید :

« ...داد و آیین بهمنی آشتی و نیک اندیشی است ... چهارپایان سودمند را خوب نگهداری کنید و کار  بی اندازه مفرمایید ... »

گرچه برخی از آداب و رسوم این جشن زیبا  از یاد رفته و به ما نرسیده است ولی خوشبختانه بخش عمده این مراسم به واسطه آثار مکتوب تاریخ نگاران ، نویسندگان و شعرای بزرگ دوره اسلامی همچون ابوریحان بیرونی ، اسدی توسی ، فرخی ، منوچهری و عثمان مختاری در گذر زمان از یاد نرفته و چنان که از این آثار بر می آید این جشن تا پیش از حمله مغول در ایران به صورتی فراگـیر مرسوم بود و آداب و تشریفات آن رواج عام داشت و حتا  پس  از آن دوران  نیز  به صورت پراکنده  برگزار می شده است.

بهمنگان درمنابع دوره اسلامی :

ابوریحان بیرونی درآثار الباقیه در این مورد می نویسد :

 « بهمن ماه ؛ روز دوم آن روز بهمن عید است که برای توافق دونام آن را بهمنجنه نامیده اند و بهمن نام فرشته موکل بر بهایم است که بشر به آن ها برای عمارت زمین و رفع حوائج نیازمندند و مردم فارس در دیگ هایی ازجمیع دانه های مأکول ... غذایی می پزند و آن را با شیر خا لص می خورند و می گویند که حافظه را  این غــذا زیاد می کند و  این روز را در چیدن گیاه ها و رفتن کنار رودخانه  و جوی ها و روغن گرفتن و  تهیه بخور و سوزاندنی ها خاصیتی بدین روز است ... »

همچنین اسدی توسی درلغت فُرس دراین مورد می نویسد:

« ... بهمنجنه جشنی است که دوم روز از ماه بهمن کنند و طعام ها سازند و بهمن سرخ و زرد برکاسه ها نهند ...  و تره و ماست آرند .. .»

گیاه  بهمن که درنوشته های ابوریحان بیرونی و  اسدی توسی به آن اشاره شده است ، نام گیاهی است که به ویژه در جشن بهمنگان مصرف می شود. بهمن مورد استفاده ، ریشه گیاهی است سفید رنگ یا سرخ رنگ مثل زردک . نام فرانسوی این گیاه « بهمن » ، (Behen) نیز ریشه فارسی دارد. ایرانیان معتقد بودند که خوردن آن به تقویت حافظه بسیار کمک می کند. آن را به صورت تازه درخوراک ها می پختند ؛ خشک شده آن را دَم می کردند و یا به صورت گرد بر روی  غذا  می ریختند و  یا  با گرد قند و نبات آمیخته  و  می خوردند.

در این روز همچنین تهیه شیره ها و روغن های نباتی و ساقه ها و چوب ها و برگ های سوزاندنی که بوی خوش پراکنده  و گندزدا باشند ، صورت می گرفت. لذا یکی ازرسوم نیک آن روز این بود که طی تشریفاتی به کوه و دشت رفته و گیاهان ویژه ای را که خواص دارویی داشت جمع آوری می کردند تا در طول سال مورد استفاده قرار دهند. تا مدت ها پس از اسلام نیزخلفا و سلاطین درحضور امیران  و  فرمانداران این جشن را با تشریفاتی ویژه برگزار  می کردند و شاعران و خطیبان برای تهنیت این جشن سروده و خطابه می سرودند و دیگ بهمنگان با همه تشریفات آن به هنگام  نیمروز میهمانی بزرگی را  پاسخگو  بود.

منوچهری دامغانی نیز  یکی  از شعرای بزرگی  است که دراین مورد چنین می سراید :

رسم بهمن گیر و از نو تازه کن  بهمنجنه

ای درخت ملک ، بارت عز و بیداری  تنه

اورمزد بهمن  و بهمـــنجنه ، فرخ بود

فرخت  باد  اورمزد  بهمن  و  بهمنجنه

« فرخی سیستانی»  نیز درباره  این جشن  فرموده : 

فرخـش باد و خداوندش فرخنده کناد

عید  فرخنده و  بهمـنجنه و  بهمـن ماه

عثمان مختاری غزنوی  نیز سروده است :

بهمنجنه است  خیز و  می آرا  چراغ  دی

تا  بربچینیم  گوهــر  شادی ز  گنج   می

این  یک دو  مه   سیاه  طرب را مدد دهیم

تا   بگذرد   ز   صحرا   ،   فـوج   سپاه   دی

 بهمن روز ،  در رساله ملا محسن فیض کاشانی :

 یکی دیگر از منابع مهم دوران اسلامی که اهمیت ویژه روز بهمن را  یادآوری نموده است رساله ملا محسن فیض کاشانی است. محمدبن شاه مرتضی معروف به ملا محسن فیض کاشانی ( 1007 تا  1091هجری قمری ) در رساله خود با نام « رساله نوروز و سی روز ماه » که به نقل از روایت معلی بن خنیس کوفی از جعفر صادق راجع به نوروز و  سی روز ماه پارسیان نگاشته است ، از قول امام جعفرصادق می آورد:

«...دویم بهمن ؛ روزخوبی است ... فارسیان گویند روزخوبی است و ما می گوییم روز مبارکی است. تزویج کنید و از سفرها در این روز داخل خانه خود شوید و در این روز سفرکنید و خرید و فروخت نمایید وحاجت ها بطلبید از هر نوع که باشد که روزی پسندیده است ... »

چنان که یادآور شدیم در این  روز که براساس تقویم رسمی امروزی  برابر  با 26  دی ماه خواهد بود ، ایرانیان  بیش از هر روز دیگر به رعایت حقوق حیوانات و عدم کشتار آن ها توجه نشان داده و در عوض مراسـم پختن آش و مصرف غذاهای گیاهی همچون نان و پنـیر و سـبزی ،  نوشـیدن شـیر و  شربت های گیاهی بسیار رایج  و معمول بوده است و در خانه بزرگان  و  بسیاری از خانواده ها ، دیگ آشی آماده و مهمانی برپا بوده است. آشپزان اغلب در این روز آش ویژه ای  پخته و در معرض فروش می نهاده اند ؛ در این آش از هر نوع حبوب و  سبزیجات تازه استفاده  می شد و درعوض از مصرف غذایی که با گوشـت تهیه می شد پرهـیز می کردند.

 یکی دیگر از مراســم این روز ، پوشیدن  لبـاس سفــید بود. پوشندگان لباس سفید دراین جشن در حقیقت با این عمل نمادین بیزاری و برائت خود را از هرگونه  ناپاکی و پلیدی ، خونریزی و کشتار و آزار و  اذیت حیوانات نشان داده و با دسته های گل سفید ( یاس سفید )  به دیدار  یکدیگر می رفتند و  این گل ها را  به یکدیگر  تقدیم می کردند.

 نشان یا  آرم ویژه این روز خاص « خروس» بود چون باور داشتند که از میان حیوانات این خروس است که همانند سروش با بانگ هوشیاری دهنده و  بیدارکننده خود ، نوید بخش روزی روشن  با  اندیشه ای روشن  و  سپید بوده و آنان را به سپیدی ، روشنی و پاکی در اندیشه و عمل و  بیزاری  از خونریزی  و کشتار حیوانات  و  پایمال نکردن حقوق آن ها  فرا  می خواند.

همان طور که ذکر شد اگر چه جشن بهمنگان جشن بزرگی است که به مبحث حمایت از حقوق حیوانات محدود نمی شود  و  دایره بسیار وسیع تری را در بر می گیرد و  به قولی جشن پیروزی  منش نیک بر سیاهی ها و کژاندیشی ها به حساب می آید ؛ اما  از آنجا که مقوله حمایت و پاسداری از جانوران و حقوق آن ها  از جلوه های بارز و نمود های  ویژه  فروزه  پاک و جاوید بهمن و به دنبال آن جشن بهمنگان محسوب می شود ، برگزاری جشن حمایت از حیوانات همزمان با بهمنگان که درآن همگان به توجیه بیش از پیش به حقوق حیوانات فرا خوانده می شود خالی از  لطف  نخواهد بود.

در این جا توجه به یک نکته بسیارضروری است و آن این که ایرانیان پیوسته در این گونه امور حد اعتدال را رعایت کرده و دچار تفریط یا  افراط نمی شدند. کوتاه  سخن این که امروز نیز با نگاهی هوشمندانه به پیشینه با ارزش خود می توانیم فعالیت های مدنی و اجتماعی خود را  از پشتوانه ای با ارزش برخوردار سازیم  و به این وسیله بر اصالت و ریشه داربودن حرکت خود بیافزاییم.

 برگزاری جشنی در تاریخ مذکور (26 دی ماه ) توسط علاقه مندان به حقوق حیوانات ، همراه  با مراسم سخنرانی  و  احیاناً نمایش فیلم ، مراسم تشویق فعالان زیست محیطی  و  ارایه برنامه های آینده  گروه های زیست محیطی ، می تواند با  اندک تغییراتی توأم با نوش جان کردن آشی خوشمزه ، پوشیدن لباس هایی با رنگ های روشن یا سفید و  تقدیم گل  به حاضرین باشد و  برای عموم علاقه مندان و شرکت کنندگان جذابیت و جاذبه بیشتری  را  ایجاد نماید و لحظات خاطره انگیزی  را  برای آن ها فراهم آورد.

منبع:وبلاگ ایران نامه