سپهر سلیمی
وبلاگ سپهر سلیمی
آرشیو وبلاگ
      دوستداران حیوانات و محیط زیست (حیوانات، محیط زیست، میراث طبیعی و فرهنگی)
ماهی قرمز منافاتی با آیین های نوروزی ندارد و باعث تحرک و جذابیت هفت سین شده نویسنده: سپهر سلیمی - جمعه ۱٤ اسفند ۱۳۸۸


در آستانه نوروز و مانند سالهای گذشته ،ماهی قرمز به یکی از موضوعات مورد گفتگوی دوستداران محیط زیست و حامیان حیوانات تبدیل شده است . پیش از این در خصوص ماهی قرمز و موضوعات مرتبط با آن در این وبلاگ مطالبی نوشته ام . مسائلی مانند بیماری زا بودن ماهی ، ایرانی نبودن و اثرات مثبت آن در ایجاد فضای دوستی بین انسان و حیوانات از جمله مسائلی است که به آنها پرداخته شده است.


این روزها عده ای از مخالفان حضور ماهی قرمز اصرار دارند که علاوه بر اینکه ماهی قرمز ایرانی نیست ، نفس وجود این حیوان در سفره هفت سین با فرهنگ باستانی ایران زمین مغایرت دارد . متاسفانه یا خوشبختانه حامیان حیوانات در ایران طیف گسترده ای را شامل می شوند و تنوع و تکثر سلایق در بین این عزیزان بی شمار است از این رو لازم است به همه پرسش ها و شبهات موجود در این زمینه پاسخ گفته شود . "گیاهخواران" از جمله گروههای حامی حیوانات هستند که برخی از آنها در صف مقدم حذف ماهی قرمز از سفره هفت سین هستند و همواره می گویند از آنجا که دین زرتشت اولین دین حامی محیط زیست بوده پس حضور ماهی قرمز بر خلاف رفتار نیاکانمان در ایران کهن است.

برای کسب آگاهی بیشتر در این خصوص گفتگویی با دکتر شاهین سپنتا ، ایران پژوه و از کوشندگان میراث فرهنگی و طبیعی داشتم . گفتگویی که هدف نخستین آن ماهی قرمز و همخوانی آن با فرهنگ ایران بود ولی گیاهخواری به موضوع غالب آن تبدیل شد. این گفتگو را در ادامه بخوانید:

- زرتشت و آئین زرتشت به عنوان اولین دین حامی محیط زیست و حیوانات شهره هستند. در این زمینه عده‌ای زرتشت را گیاهخوار می‌دانند. آیا این مطلب صحت دارد و منبع قابل اعتمادی در این خصوص وجود دارد؟

همان گونه که شما هم اشاره کرده اید، آیینی که زرتشت بنیان نهاد بر بنیان ستایش همه پدیده های هستی استوار است و این ستایش آگاهانه نیز بر بنیان خرد پایدار است. به سخن دیگر نگرش زرتشت به جهان هستی نگرشی خردگراست؛ از این روی پایمال کردن هیچ کدام از پدیده های هستی چه جان‌دار و چه بی‌جان، ازجمله گیاهان و جانوران که از جانداران به شمار می روند، در این آیین سزاوار نیست.

بی گمان زرتشت با قربانی نمودن بی دلیل جانوران و برای خوشامد خدایان پنداری سرسختانه مخالف بود. اما نمی توان صرفا به این دلیل زرتشت را در گروه گیاه‌خواران به شمار آورد.

- منظور شما این است که بعید به نظر می رسد زرتشت گیاهخوار بوده باشد؟

ببینید موضوع فرضی گیاهخوار بودن زرتشت را اگر به عنوان رفتار یک فرد مورد ارزیابی قرار دهیم ایرادی ندارد. اما اگر بخواهیم آن را به آیین زرتشت تعمیم بدهیم محل اشکال است. چون اساسا تقلید در آیین زرتشت راهی ندارد. بر بنیان جهان بینی زرتشت همه انسان ها در هر دوران باید آزادانه و بر بنیان خرد راه خود را انتخاب کنند. البته به یک نکته باید توجه داشت: در بیشتر اوقات که در سخنان  یا مقالات افراد از زرتشت یا آیین زرتشت سخن به میان می آید منظور دقیق‌تر نویسنده بیان جلوه هایی از فرهنگ کهنسال و پربار ایران است نه ارائه گزارشی از سنت های یک دین یا پیامبر.

نکته دیگر این که تناقض آشکاری در این ادعای گیاه‌خوار بودن زرتشت و اندیشه های خردگرای زرتشت وجود دارد. دانش بشری چه در گذشته و چه در امروز هرگز گیاه‌خواری همیشگی و پرهیز دائمی از خوردن گوشت را تائید نمی کند.

- آیا نخوردن گوشت و روی آوردن به گیاه‌خواری، راه مناسبی برای آشتی با طبیعت و پرهیز از خشونت علیه جانداران بیچاره نیست؟

خوردن گوشت نه تنها مغایرتی با طبیعت گرایی انسان ندارد بلکه نمودی از طبیعت است و با طبع انسان نیز سازگار است. انسان موجودی همه چیز‌خوار است. البته در این مورد تفاوتی بین انسان و دیگر جانداران همه چیزخوار وجود دارد و آن اینکه انسان خردمند می تواند غذایش را خود پرورش دهد، آن را بپزد تا گوارش آسان تری داشته باشد و یا فراوری کند و سپس استفاده کند.

البته هرگز استفاده از روش های شکار و صید که منجر به کشتار گسترده جانوران در طبیعت و از بین رفتن ارکان محیط زیست می شود، مورد تائید نیست، چون دانش بشری به جای چنین روش‌های خشونت آمیز و غیرعلمی، پرورش گونه های جانوری و گیاهی سودمند و متناسب با رژیم غذایی انسان را توصیه می کند که در چارچوب معیارهای علمی و اخلاقی و بدون وارد کردن خسارت به محیط زیست تولید و مصرف می‌شوند. البته در جوامعی که به حقوق حیوانات و گیاهان اهمیت می دهند آیین نامه های بسیار دقیق، کامل و سخت‌گیرانه ای برای همه مراحل پرورش یک گونه جانوری یا گیاهی از هنگام زایش یا رویش تا زمانی که قرار است به عنوان غذا مصرف شود، وجود دارد و اگر در جایی به این اصول توجه نمی شود باید مدافعان حقوق جانداران وارد عمل شوند.

 - این سخن شما به معنی نفی گیاه خواری به عنوان روشی برای دوستی با طبیعت است؟

آن هایی که گیاهخواری را به عنوان یک روش ذوقی و سلیقه ای و دلبخواه برای خود می‌دانند و علاقه‌مندند که در رژیم غذایی خود صرفا از غذاهایی با منشاء گیاهی استفاده کنند البته حق دارند که چنین روشی را انتخاب کنند و هرگز نمی توان بر آن ها خرده گرفت.

اما گروهی که گیاهخواری را به عنوان یک روش مسالمت جویانه یا ژست صلح‌خواهانه مدافع محیط زیست و پرهیز از خشونت علیه حیوانات تلقی می کنند به نظرمی رسد، دچار یک بدفهمی یا درک نادرست از مبانی حفظ محیط زیست یا طبیعت گرایی شده اند.

کار این افراد که برای جلوگیری از مصرف گوشت حیوانات ، انجمن های گیاهخواری تشکیل داده اند،همان اندازه خنده دار است که فردا گروهی برای مبارزه با گیاهخواری، «انجمن گوشت‌خواری » تشکیل دهد.

برخی از طرفداران گیاهخواری که ادعا  می کنند برای جلوگیری از مرگ حیوانات بی گناه از خوردن گوشت یا شیر یا تخم مرغ پرهیز می کنند هرگز به این سوال پاسخ نمی دهند که چه تفاوتی میان یک گیاه و یا یک جانور از نظر برخوردار بودن از موهبت زندگی یا حق حیات وجود دارد. چگونه است که این افراد به خود اجازه می دهند که یک سیب را که در هر سلولش زندگی جریان دارد و اگر دانه هایش را در دل خاک بکارند، درختی تناور از آن پدید می آید، از درخت بچینند و با ولع گاز بزنند و نوش جان کنند اما خوردن یک تخم مرغ را که در یک فارم مرغ تخم گذار صرفا به عنوان خوراک برای انسان تولید شده و استفاده دیگری در طبیعت ندارد، جنایتی نابخشودنی می دانند. به این افراد که ادعا می کنند «خوردن تخم مرغ یعنی کشتن موجود زنده!» پیشنهاد می کنم هر کدام از گیاهانی را که تمایل بیشتری به خوردنش دارند در زیر میکروسکوپ نگاه کنند تا هم جلوه های زیبایی از زندگی را در یکایک سلول‌هایش ببینند و هم از کشتن موجودات زنده ای مثل گندم، کلم، پیاز، کاهو، سیب، پرتقال، و همه سبزیجات، میوه ها و صیفی‌جاتی که با خوردنشان حق حیات را از آن ها سلب کرده اند، شرمنده شوند.  

  پس می بینید که اگر واقع بینانه نگاه کنیم هم گیاهان و هم حیوانات از داشتن حق حیات برخوردارند اما این منافاتی با پرورش گونه های گیاهی و جانوری سودمند به عنوان منبع غذا برای انسان ندارد و اگر قرار شود که روزگاری انسان را از پرورش گونه های گیاهی و جانوری به عنوان منبع غذا منع کنیم تنها راهی که برای سیرکردن میلیاردها انسان موجود خواهد بود استفاده از مواد سنتتیک شیمیایی است که امری غیر ممکن است و در ضمن مواد پایه تشکیل دهنده بسیاری از این ترکیبات نیز باز منشاء طبیعی دارد، و کدام عقل سالم است که مواد ساختگی و شیمیایی را ( حتی در صورت امکان تولید و به صرفه بودن تولید انبوه ) به مواد طبیعی ترجیح دهد؟

- اجازه بدهید بازگردم به پرسش نخست و این که در آئین زرتشت رابطه انسان و حیوانات چگونه بوده است؟ آیا همزیستی داشته اند و از حضور هم استفاده می کردند و یا اینکه هیچ ارتباطی، چه خوب و بد نبوده است؟

در فرهنگ ایران همواره رابطه بین انسان و جانوران بر بنیان همزیستی استوار بوده است. شما در همه جلوه‌های زندگی ایرانیان در طول تاریخ از هنرهای دستی تا ادبیات و باورهای عامه می‌توانید تاثیر ژرف این همزیستی را بیابید.

- بحثی که این روزها مطرح است، حضور ماهی قرمز در سفره هفت سین است و این که گفته می شوداین یک رسم جوان است که قدمتی یک صد ساله دارد. آیا حضور ماهی قرمز منافاتی با آئین نوروزی ایرانیان باستان دارد و اصولاً بر اساس اهمیتی که در فرهنگ ایران برای جانداران قائل هستند، آیا حضور ماهی قرمز در سفره هفت سین پذیرفتنی است؟

این پرسش در چند سال اخیر به شکل های گوناگون پاسخ داده شده است. حضور ماهی قرمز در سفره هفت سین نه تنها هیچ منافاتی با بن مایه های آیین های نوروزی ندارد بلکه تحرک و جذابیتی دو چندان به سفره هفت سین می دهد. این درست است که ماهی قرمز از اجزای هفت سین نیست اما در این سال ها  به نشانه برج حوت  بر سفره هفت سین می نشیند. تا اینجای مساله با وجود فلسفه زیبایی که پشتوانه آن است ایرادی ندارد. اما نمی توان پذیرفت که به خاطر ناآگاهی برخی افراد این جانداران زیبا بیهوده تلف شوند. پس بهترین کار این است که به جای دشمنی با ماهی قرمز، بر آگاهی های مردم برای نگهداری درست از این جانداران زیبا بیافزاییم.

- اما برخی می گویند نمی توان آداب و رسومی را که قدمت چند هزار ساله ندارند در کنار سنت های کهن گذاشت و این ها را نوآوری و بدعت می دانند؟

تا آنجا که من از واژه "نوآوری" برداشت می کنم این واژه بارمعنایی مثبت دارد. همه آیین های کهن که امروز به دست ما رسیده اند در روزگارانی توسط همین مردم کوچه و بازار شکل گرفته اند. هیچ گاه کسی ننشسته که برای برگزاری آیین های نوروزی کتابچه یا دستورالعمل بنویسند. اینها را مردم سینه به سینه از نسلی به نسل دیگر انتقال داده اند و هر نسلی ضمن اینکه میراث گذشتگان را حفظ کرده، بسته به شرایط خود بر جلوه‌های زیبای آن نیز افزوده است. این مهم ترین راز ماندگاری این‌ آیین‌ها از هزاران سال پیش تا امروز است.

پی نوشت :

پرونده ماهی قرمز در این وبلاگ

سوختم در تابه عشقت ، کمی روغن بریز ( نوشتاری از دکتر ناصر کرمی در مورد ماهی قرمز )

 

لینک      نظرات ()      

آخرین نوشته ها شروع پانزدهمین سال فعالیت وبلاگ دوستداران حیوانات و محیط زیست تبرئه انسان, تهمت به حیوان! ثبت یزد در میراث جهانی یونسکو و امید به بازگشت به مسیر توسعه پایدار حراج امنیت! کاشت برنج در روزهای هشدار بی آبی تروجان های آبی، مصیبت تازه زاینده رود! امید بی صدایان وبلاگم همین جاست، صحیح و سالم بعد از نامه جعلی؛ قاچاق یا انتقال قانونی شیرها به تهران؟! تجاوز به زاینده رود / گزارش تصویری
کلمات کلیدی وبلاگ محیط زیست (٦٠٩) اصفهان (٢٤٢) ایران (۱۸٩) حقوق حیوانات (۱٧٧) حیوانات (۱٠٧) زاینده رود (۱٠٢) فرهنگ (٩٦) حیات وحش (۸٧) حمایت از حیوانات (۸٦) میراث فرهنگی (٧٧) سیاست (٧۱) شکار (٥٤) حیوان آزاری (٥۱) سازمان حفاظت محیط زیست (٤۸) خشکی زاینده رود (٤۸) هندوستان (٤٧) ماهی قرمز (٤٧) آب (٤٤) مترو (٤٠) آلودگی محیط زیست (۳٧) عکس (۳٦) حیوان خانگی (۳٥) دیده بان حقوق حیوانات (۳٤) سگ (۳۳) سازمانهای غیر دولتی (۳٢) باغ وحش (۳٢) طنز (۳۱) آموزش (۳٠) جهانی (۳٠) وبلاگستان فارسی (٢۸) وبلاگ (٢٧) گفتگو (٢٦) سلامت (٢٥) انجمن حمایت از حیوانات (٢٢) شبکه سازمانهای غیر دولتی زیست محیطی استان اصفهان (٢٠) وبلاگهای زیست محیطی (٢٠) تخریب (٢٠) موج سبز (٢٠) ساعت زمین (٢٠) عکس جمعه (۱۸) حیوانات شهری (۱۸) آلودگی هوا (۱۸) فقر (۱۸) گاوخونی (۱٧) گرمایش جهانی (۱٧) سیرک (۱٧) قطع درخت (۱٧) گونه در خطر انقراض (۱٧) خشکسالی (۱٦) درخت (۱٦) بهداشت (۱٥) جمعیت (۱٥) پرندگان (۱٤) محیط بان (۱٤) فرهنگ سازی (۱۳) ذبح حیوانات (۱۳) بنیاد جهانی میراث پاسارگاد (۱۳) نگهداری حیوانات (۱٢) تالاب (۱٢) مجلس (۱٢) مردم (۱٢) رسانه (۱۱) اقتصاد (۱۱) دروغ (۱۱) وبلاگ نویسان زیست محیطی (۱۱) سی و سه پل (۱۱) کوشندگان محیط زیست (۱٠) ترجمه (۱٠) نوروز (۱٠) دولت (۱٠) هنر (۱٠) قانون (٩) گربه (٩) حفاظت از محیط زیست (٩) خروس سپید (۸) مینیمال (۸) انتخابات (٧) اینترنت (٧) شهرداری (٧) هنرمندان (٧) ماهی رزمجو (٧) فیسبوک (٧) مناطق حفاظت شده (٧) قوه قضائیه (٧) دولت نهم (٧) شیر ایرانی (٦) یوزپلنگ (٦) صدا و سیما (٦) خلیج فارس (٦) نشان خرس قهوه ای (٦) گیاهخواری (٦) روزنامه (٦) سیزده بدر (٦) دامپزشکی (٦) اعتراض (٦) انسان (٦) شعر (٦) زلزله (٥) فوتبال (٥) نابودی (٥) طبیعت (٥) سد (٥) عقیم کردن (٥) قاچاق حیات وحش (٥) سمندر (٥) بهمنگان (٥) معصومه ابتکار (٥) پالایشگاه (٥) حیوان ستیزی (٥) احمدی نژاد (٤) زیستا (٤) پارازیت (٤) پرشین بلاگ (٤) رئیس جمهور (٤) پایگاه آگاهی رسانی محیط زیست (٤) فرهنگ دره شوری (٤) یاسر انصاری (٤) اگزوتیک پت (٤) فاجعه (٤) کوروش بزرگ (٤) امریکا (٤) گردشگری (٤) شورای شهر (٤) سبز (٤) مرگ (٤) ورزش (٤) سرطان (٤) یلدا (۳) خاتمی (۳) عقاب (۳) زن (۳) ایدز (۳) تاریخ (۳) نفت (۳) کارون (۳) خرافات (۳) جنگل (۳) توسعه پایدار (۳) خوزستان (۳) همایش اشتغال سبز (۳) مناسبت ها (۳) روز مبارزه با خشونت علیه حیوانات (۳) wwf (۳) میراث طبیعی (۳) ماهی آکواریومی (۳) کاریکاتور زیست محیطی (۳) روز زمین (۳) صلح سبز (۳) تغییرات اقلیمی (۳) تلوبزیون (۳) greenblog (۳) شهروند (۳) منابع طبیعی (۳) صنایع (۳) اکوسیستم (۳) پاسخ (٢) آّب (٢) لاک پشت (٢) صرفه جویی (٢) مهدی بوترابی (٢) پارک ملی (٢) انرژی هسته ای (٢) حزب سبز (٢) پناهگاه (٢) بلای طبیعی (٢) عکس های جمعه (٢) دلفیناریوم (٢) آزمایش روی حیوانات (٢) انرژی سبز (٢) مخالف آزمایش روی حیوانات (٢) مناطق طبیعی (٢) جایزه نوروز (٢) حیوانات خاص (٢) تجارت حیوانات (٢) پاکسازی (٢) کودکان (٢) خرس (٢) تنوع زیستی (٢) مهاجرت (٢) زباله (٢) المپیک (٢) دریاچه ارومیه (٢) انرژی (٢) اوباما (٢) کتاب (٢) جشن (٢) شادی (٢) من (٢) خانواده (٢) مطبوعات (٢) خدا (٢) اخلاق (٢) کشاورزی (٢) تهران (٢) آینده (٢) اعتیاد (٢) شعار (۱) حشرات (۱) مهرگان (۱) امنیت (۱) مهرورزی (۱) خشونت (۱) کروبی (۱) ادبیات (۱) اصلاحات (۱) دانشجو (۱) پرشین بلاگ (۱) فیلم (۱) عشق (۱) دانشگاه (۱) نشریه (۱) مسابقه (۱) علم (۱) فلسفه (۱) اروپا (۱) تجمع (۱) خیانت (۱) پاسارگاد (۱) پژوهش (۱) هفت سین (۱) دموکراسی (۱) جنگلهای ابر (۱) جنگ (۱) اخلاقی (۱) جوان (۱) اسب (۱) بزرگداشت (۱) عرب (۱) نذر (۱) مانور آلودگی هوا (۱) آثار تاریخی (۱) دلار (۱) حسادت (۱) طبیعت س (۱) اتلاف آب (۱) تروجانهای آبی (۱) امداد رسانی به حیوانات (۱) چغاخور (۱) مرگ دلفین ها (۱) آندره گرز (۱) تلاش جهانی برای محیط زیست (۱) پاسداری از وطن (۱) پرنده زینتی (۱) امنیت زیستی (۱) باغ پرندگان (۱) دکتر کهرم (۱) میر حسین (۱) معماری سبز (۱) change (۱) پایگاه اطلاع رسانی محیط زیست (۱) مسائل اجتماعی (۱) مواد مخدر (۱) ام اس (۱) mtv (۱) آینده نو (۱) تخل (۱) global warming (۱) شگفتی های آفرینش (۱) ژورنالیست (۱) صنعت سبز (۱) آزبست (۱) مجموعه دروغ ها (۱) روز جهانی وبلاگ (۱) حفظ محیط زیست (۱) قطع برق (۱) گل آقا (۱) اصلاح طلبان (۱) دولت الکترونیک (۱) مافیا (۱) اسبچه خزر (۱) لوئیس فیروز (۱) فاضلاب (۱) حیوان (۱) بمب (۱) نادانی (۱) تنظیم خانواده (۱) روز جهانی محیط زیست (۱)
دوستان من + + فرم اهداء عضو + action on earth-element AN INCONVENIENT TRUTH Animal Science catalogue of life CATICEF Green Iran IUCN List of All Endangered Species Organic Agriculture Second ثـــانیــه TVE (Television Trust for the Environment). UNDP UNEP آبزي دان آبشار و كوه اتحادیه رفع آلودگی های هسته ای آتش‌نوشت اداره کل دامپزشکی اصفهان ارتباط صنعت ارمغان اشک های طبیعت آشیانه سبز میانکاله اعضاي هيأت علمي مؤسسه تحقيقات جنگل‌ها و مراتع اقتصاد منابع طبیعی و محیط زیست اقیانوس آبی اکوگیک الفبای آب آلماگل اله تی تی گیلان آلودگی نوری آلودگی های هسته ای آلودگی هوا آموزش برپايي آکواريوم آمیزقلمدون انجمن اسب ایران انجمن پاسداران محيط طبيعی ايران انجمن حاميان سفر ايمن انجمن حمایت از حیوانات اسکاتلند انجمن حمایت از حیوانات امریکا انجمن حمایت از حیوانات انگلستان انجمن حمایت از حیوانات تگزاس انجمن حمایت از حیوانات تهران انجمن حمایت از حیوانات مالزی انجمن حمایت از حیوانات ویرجینیا انجمن حمايت از گربه ها انجمن دوچرخه سواران کوهستان رشت انجمن دوست داران محیط زیست انجمن سرزمین ما انجمن شوکای کرمانشاه انجمن علمی بیابان انجمن متخصصین علوم دام ایران انجمن نسیم سراب آناهیتا کنگاور انجمن يوزپلنگ آسيايي آنچه نمي دانيم نيز با ارزش است انستيتو آب و هوا اهواز سبز آوای سبز آوای فاخته آوای محیط زیست آونگ خاطره های ما ایران سبز ايران نامه ایرانیان گواه ایرانیان وبلاگ نویس در مالزی ایستاده زیر باران با طبیعت بالابان بام ایران بانک اطلاعات بخشی از زندگی براي طبيعت بلاگ نيوز بنیاد آزادی، رشد و آبادانی ایران-باران به کجا پناه ببریم بهار زمستانی بیولوژی و بیوتکنولوژی کشاورزی پرانتز پرشين تونز پرندگان ایران پریمک پژوهش در تاریخ ایران پلنگ زخمی پيام سبز پیچ گوشتی پیدا پنهان تابناک تاکستان تحقیق_تکنولوژی_توسعه_محیط زیست تقليل لايه ازن تلاش ايرانيان گياهخوار تلاش براي حيوانات مشهد تنوع زيستي توسعه پایدار جامعه جهاني حمايت از حيوانات جایی برای همه جبهه سبز همدان جستجوگر محیط زیست جمعیت حمایت از منابع طبیعی و محیط زیست جمعیت زنان مبارزه با آلودگی محیط زیست اصفهان جمعیت طبیعت یاران جمعیت کویر سبز جنبش ایرانیان مخالف سیرک حیوانات جنگل جنگلبان شهید ناصر پیروی جنگلهای کرانه خليج فارس چشم انداز چشم به چشم چشمهای همیشه بیدارزمین _محیط زیست حامی گرگ های ایران حفظ محيط زيست اساس توسعه پايدار حمايت از حقوق حیوانات حمايت از حيوانات بي خانمان حمایت از حیوانات و محیط زیست حمایت از حیوانات/نیلوفر حیوانات آموزه های خلقت حيوانات ايران حيوانات هم همانند انسان حق زندگي دارند خاک خوب خانه مطبوعات و خبرنگاران اصفهان خانه وبلاگ درویش خانواده سبز خبرخوان سبز خبرگزاری ایسنا خبرگزاری ایلنا خبرگزاری کشاورزی خبرنامه ی مالزی خبرهای اکسیژن خبری تحلیلی نو اندیش خدای من خرده گیری دانشجوی دامپزشکی دانشجویان محیط زیست تهران شمال دانشجويان محيط زيست کرج دانشکده منابع طبیعی دانشگاه صنعتی اصفهان در انتظار باران درخواست انتشار یادگارهای ماندگار دردسرهای یک دامپزشک درک زیباییهای حیات دفترچه ی ممنوع دکتر غلامعلی بسکی دکتر هومن دلتنگی های مادر زمین دنکیشوت معمار دنيای زير آب دنیای زیر آب دوچرخه سواری برای صلح دور روزگاران دوستداران حیوانات و طبیعت دوستداران حیوانات و محیط زیست در اعتماد ملی دوستداران حيوانات و محیط زیست در ايسنا دوستداران حيوانات و محیط زیست در ايسنا دیده بان حیوانات ایران دیده بان کوهستان ديده بان محيط زيست ايران دیده بان میانکاله دیر تش باد راپورتهای یومیه رادیکال سبز رادیو وبلاگستان رستاخیز سبز رفتن رسيدن است رفقای شیلاتی روایت روزنامه اصفهان امروز روزنامه اعتماد روزنامه اعتماد ملی روزنامه تايمز روزنامه تفاهم روزنامه خبر ورزشی روزنامه سرمایه روزنامه شرق روزنامه کارگزاران روزنامه هم میهن روزنامه همبستگی زادگاهم ایران است، فرزند ایرانم زمین انسان ها زمین سیاره زنده زمین ما زمین ما زن نوشت زیتون زيست بان زیست محیطی کوچک زیستن حق همیشگی حیوانات است زیگ زاگ های ذهنی یک خبرنگار سایت انجمن های تخصصی محیط زیست سایت ایرانیان گیاهخوار سایت بانو انوشه انصاری سايت تخصصی ماهيان آکواريومی سایت خبری بهار سایت خبری تحلیلی زیست بوم سایت مرجع متخصصین ایران سبز کوه بختیاری سبز نوشته های من سبزگامان سرباز زمین سردبیر: خودم سرو آزاد سکوت سلامت نیوز سلول سوپرپوزیشن سید محمد خاتمی شهر خرم آباد شهر سالم شهرزاد ایرانی شهرمن M.I.S صد سال تنهايی صداهای جهانی صدای آسمان صدای دامپزشکی ایران صفحه محيط زيست نشنال جيوگرافيك صلح سبز بین الملل صلح،حقوق بشر،محیط زیست صندوق تسهیلات جهانی محیط زیست طبیعت ایران طبیعت بختیاری طبیعت زیبای ایران طبيعت سبز بجنورد طبیعت سیستان طبیعت و حیات وحش طبیعت و حیوانات طبیعت وحشی طبیعت،فرهنگ، زندگی،دانش، آینده طراحی با طبيعت عرصه سوم علائم گرم شدن کره زمین علیه تخریب محیط زیست فاکوليت فریاد خروشان فصل سبز فوتوبلاگ در انتظار باران قناری كانون ديده بانان زمين كشاورزی ارگانیک كنوانسيون تغيير آب و هوا کابل پرس کاغذ کاربن کانون دامپزشک سفید کانون دوستداران حیوانات کانون زیست شناسی کانون عالی گسترش فضای سبز و حفظ محیط زیست ایران کانون مطالعات استراتژيک آب و محیط زيست کاه گل کلاغ (زرین دخت عالی) کلام من۷۸۶ کلینیک دامپزشکی پرشین کهن دیار کیمیای سبز گازهای گلخانه ای گالري طبيعت سبز گاه نوشت های باران گربه ايراني گردش در طبيعت ايران گردش در طبيعت ايران گرگ تنها گرگ خاکستري گروه پیگیری اصلاح قوانین و مقررات NGOs گرین بلاگ-مهدی گریوان گلچین زیست گهواره سبز گوناگون از زيست شناسي گونه های در خطر انفراض گوهر سبز گیاهان دارویی آکش گیاهخواری،حمایت از حیوانات لحظه هایی که می گذرند لیست وبلاگهای زیست محیطی مادرم زمین ماندانا مجله زندگی سالم محيط بان محیط بان محیط بان بدون مرز محیط برای زندگی محیط زیست محیط زیست البرز محيط زيست بافق محیط زیست دانشگاه اهواز محيط زيست در جام حم محيط زيست در همشهری محیط زیست دماوند محیط زیست زمین محيط زيست سرزمين من محیط زیست همدان محیط زیست و اخلاق محیط زیست-دوزيستان ايران مخالف شکار و شکارچی مدیریت کشاورزی مرتع و مرتعداري در ايران مرد خاکي مطالعات زیستی معجزه ای به نام زمین من و MS من و گربه ها من و ویلی منابع طبيعي منم محیط بان مهار بيابان زايي مهندس اکبر همدانيــــان مهندسی محيط زيست موج سبز موسسه حفاظت محیط زیست آمریکا میراث ماندگار گچساران و باشت- سبزگامان میهن سبز نشريه الکترونيکي داروگ نصفهان نگذار به بادبادکها شلیک کنند نور شب نوشته های سبز همستر ايران همنهاد همین جا روی زمین هواداران پرشين بلاگ اصفهان هوبره واگويه هاي نانوشته وب نوشت وبگاه کویرهای ایران وبلاگ جمعی از طلاب وبلاگ دکتر ناصر کرمی وبلاگ فهیمه خضر حیدری وبلاگ گروه حیات وحش ایران وبلاگ مهدی بوترابی وسایل نقلیه سبز یاوران محیط زیست سیمره دره شهر یخاب یک روان پزشک انجمن حمایت از کشاورزان شهرستان اصفهان بوم سا گرافیست کوچولو جانوربان شهروحش طبیعت زنده،نبض زندگی وت پارس اشک یلدا