در این چند ساله در روزهای پایانی سال و بر اساس تجربیاتی که همراه دوستانم در انجمن حمایت از حیوانات اصفهان داشته ام ، در مورد ماهی قرمز و لزوم حفظ آن مطالبی نوشته ام. بعضاً توجیهات و بهانه هایی در مورد لزوم حذف ماهی قرمز از سوی برخی افراد شنیده می شود که هیچ توجیه علمی و منطقی ندارد. بحث ماهی قرمز دانسته و نادانسته از سوی برخی افراد ، احساسی شده است و حرفهای بی پشتوانه و تکراری زیادی در این خصوص شنیده می شود.

در مطالب قبلی که در نشانی های زیر قابل دسترسی است پاسخ بسیاری از مسائل داده شده است :

چینی ها گذاشتن ماهی قرمز در سفره هفت سین را رسمی ایرانی می دانند

ماهی قرمز منافاتی با آئین های نوروزی ندارد و باعث تحرک و جذابیت هفت سین شده

امسال هم سفره هفت سین با ماهی کامل می شود

مراقب دلسوزیهای مشکوک برای حذف ماهی قرمز و سبزه از سفره هفت سین باشیم

انجمن حمایت از حیوانات اصفهان : نگهداری از ماهی رزمجو جایگزین مناسبی برای ماهی قرمز

یک کارشناس شیلات : نگهداری از ماهی رزمجو (فایتر) مزیت های فراوانی نسبت به ماهی قرمز دارد

انجمن حمایت از حیوانات اصفهان باید در سفره هفت سین بماند

همچنین چند روز پیش در گفتگویی با سرکار خانم صابری ، توضیحاتی در خصوص برخی بهانه های حامیان حذف ماهی قرمز داشته ام. این گفتگو را می توانید در اینجا بشنوید و در اینجا بخوانید. از آنجائیکه احتمالاً برای برخی از دوستان دسترسی به آن ممکن است نامقدور باشد متن آن در ادامه خواهد آمد:

ماهی قرمز قابل حذف شدن نیست

هفته‌ی گذشته برنامه‌ای از رادیو پخش شد تحت عنوان «بودن یا نبودن ماهی قرمز بر سر سفره هفت سین».در این برنامه دکتر «شاهین سپنتا دام‌پزشک و پژوهش‌گر جشن‌های ایرانی به عنوان نماینده‌ی موافقین بودن ماهی قرمز بر سر سفره هفت سین صحبت کردند و نیز دو تن از مخالفین خرید ماهی قرمز یعنی دکتر«جاوید آل داوود»؛ دام‌پزشک و رئیس انجمن حمایت از حیوانات؛ همچنین دکتر هومن ملوک‌پور دام‌پزشک دیدگاه‌ها‌ی‌شان را بیان کردند.

بعد از پخش این برنامه؛ سپهر سلیمی دبیر انجمن حمایت از حیوانات اصفهان طی تماسی از زمانه خواست تا با توجه به اختلاف نظرهایی که با کسانی که حذف ماهی قرمز از سفره هفت‌سین را مطرح می‌کنند دارد دیدگاه‌های خودش را از همین تریبون اعلام کند:

"متاسفانه چند سالی است که برخی از گروه‌ها و افراد دانسته و یا ندانسته صحبت از حذف ماهی قرمز از سفره‌ی هفت‌سین می‌کنند.این بحث از زمانی شروع شد که گروهی گفتند ماهی قرمز باعث انتقال بیماری می‌شود. حتی تا آن‌جا پیش رفتند که گفتند از ماهی قرمز به انسان به ویژه کودکان بیماری‌هایی منتقل می‌شود که باعث مرگ افراد می‌شود.

از آن‌جایی که داشتن ماهی قرمز همه‌گیر است این صحبت‌ها در همان سال حساسیت‌های زیادی ایجاد کرد ولی در سال‌ها بعد مسئله روشن شد و اکثر کسانی‌که در رابطه با ماهی قرمز فعالیت می‌کردند؛ حتی پزشکان متخصص این موضوع را رد کردند و گفتند چنین مسئله‌ای واقعیت ندارد.

شاید قصد کسانی که این بحث را مطرح کرده بودند؛ دل‌سوزی بود و برای نجات جان ماهی‌هایی بود که همه ساله از بین می‌روند ولی باید بدانیم در رابطه با ماندن یا نماندن ماهی قرمز بر سر سفره‌ی هفت‌سین هر صحبتی که می‌خواهیم بکنیم باید بر پایه‌ی مطالعه باشد و نیز بر پایه‌ی فعالیت‌های علمی و عملی؛ که مردم بتوانند قبول کنند.

این که بدون هیچ پشتوانه‌ی علمی و عملی گفته شود ماهی قرمز باشد یا نباشد و یا این‌که فقط یک بیانیه صادر کردن؛ نه از جانب مردم قابل قبول است و نه از جانب افرادی که در این زمینه فعالیت می‌کنند.شاید به‌صورت مقطعی تاثیراتی بگذارد اما در دراز مدت نه تنها تاثیر نمی‌گذارد بلکه ممکن است باعث بی اعتمادی عموم نسبت به صحبت‌های دوست‌داران حیوانات هم بشود.

نباید این‌را فراموش کنیم که ماهی قرمز یک حیوان خانگی است و در واقع شاید فراگیرترین حیوان خانگی باشد که ایرانیان با آن در تماس هستند.اگر این حیوان خانگی را از خانه‌ی ایرانیان فراری دهیم هیچ حیوان خانگی دیگری در شرایط فعلی جایگزین آن نمی‌شود و به‌مرور باعث فاصله‌ی مردم از طبیعت و حیوانات می‌شود. وقتی بین مردم و طبیعت فاصله ایجاد شد منجر به طبیعت‌گریزی و نهایتآ طبیعت‌ستیزی خواهد شد.

بسیاری از رفتارهایی نادرستی که برخی نسبت به حیوانات دارند و درواقع رفتار حیوان‌ستیزانه دارند به این خاطر است که نمی‌دانند با حیوانات چطور برخورد کنند و شاید در دوران کودکی و نوجوانی با حیوانات در ارتباط نبوده‌اند و همین باعث می‌شود رفتارهای خشنی با حیوانات داشته باشند.

حالا اگر ما بیائیم و یک حیوان خانگی مانند ماهی قرمز را که بسیار کم‌آزار و کم‌دردسر است را از منازل دور کنیم مسلمآ مردم دیگر هیچ‌وقت به هیچ حیوان خانگی‌ای روی خوش نشان نمی‌دهند. مخصوصآ اگر بخواهیم با بهانه‌های غیر علمی و نادرست؛ از این حیوان، یک موجود ترس‌ناک و بیماری‌زا بسازیم مسلمآ نباید انتظار داشته باشیم مردم با حیوانات دیگر رفتار خوبی داشته باشند.

نکته‌ی دیگر آن‌که وقتی صحبت از نگهداری ماهی قرمز می‌شود؛ متاسفانه برخی از حامیان حیوانات به‌گونه‌ای صحبت می‌کنند که انگار در باره‌ی نگه‌داری حیواناتی چون پنگوئن و کانگورو حرف می‌زنند.در حالی‌که روز‌به‌روز در کشورهای دیگر نگه‌داری از حیوانات خانگی گسترش پیدا می‌کند و حتی نگه‌داری حیواناتی که نگه‌داری‌شان در منازل خیلی است صورت می‌گیرد و این حیوانات وارد خانه‌های مردم شده و باعث هم‌زیستی می‌شود؛ آن‌وقت ما بخواهیم یک حیوانی چون ماهی قرمز که نگه‌داری‌اش خیلی آسان است از خانه‌هامان دور کنیم.

برای نگه‌داری ماهی قرمز باید یک اصولی رعایت شود که اگر رعایت شود؛ نگه‌داری آن آسان‌ترین نگه‌داری حیوانات خانگی است.باید از کسانی که بحث نخریدن ماهی قرمز را مطرح می‌کنند سوال شود که واقعآ تا کنون چه کارهایی برای آموزش مردم انجام شده است؟ چه آموزش برای کسانی که این ماهی‌ها را تولید می‌کنند و چه آن‌هایی که ماهی‌ها را عرضه می‌کنند و همچنین مردم عادی که از آن‌ها نگه‌داری می‌کنند. کدام آموزش را داده‌اند؟

در انجمن حمایت از حیوانات کارهایی که برای آموزش مردم انجام شده است؛ بسیار اثربخش بوده است. وقتی ما این کارها را انجام می‌دادیم اصلآ باورمان نمی‌شد که ممکن است این‌قدر اطلاعات مردم نسبت به ماهی قرمز کم باشد!در همان کلاس‌هایی که ما برای مردم گذاشتیم که زمان آن نهایتآ به نیم ساعت می‌رسید متوجه شدیم که چقدر اطلاعات مردم کم است و آن اطلاعات مختصر که در باره‌ی ماهی قرمز بود چقدر می‌تواند باعث شود که این حیوان در شرایط مطلوبی نگه‌داری شود.کار انجمن حمایت از حیوانات و اصولآ تشکل‌های زیست‌محیطی این است که مردم را با محیط زیست، با حیوانات نزدیک کنند و در واقع بتوانند به مردم آموزش دهند.

دور کردن مردم از حیوانات و ترساندن مردم از حیوانات که مشکلی را حل نمی‌کند. همه ساله در آستانه‌ی فصل بهار هزاران و یا میلیون‌ها نفر در کشور دچار حساسیت‌های فصلی که ناشی از گل و گیاه است می‌شوند. خب اگر تشکلی که حامی محیط‌زیست است بیاید بگوید همه درختان را قطع کنیم که مسئله حل نمی‌شود! باید مردم آموزش پیدا کنند که بتوانند با این مسئله کنار بیایند و هم‌زیستی داشته باشند.اگر ما به عنوان شهروند نتوانیم از یک ماهی قرمز نگه‌داری کنیم؛ هیچ‌وقت نباید از دولت انتظار داشته باشیم که بخواهند از گونه‌های جانوری در خطر انقراض حفاظت کنند.

موضوع دیگری که شاهد هستیم مطرح می‌کنند این است که می‌گویند ممکن است ماهی قرمز بمیرد و بچه‌ها ناراحت ‌شوند و ممکن است اثرات خوبی نداشته باشد. در پاسخ به این نکته باید بگویم اگر از بُعد مثبت به آن نگاه کنیم این است که بچه‌ها باید یاد بگیرند وقتی یک حیوان خانگی وارد منزل‌شان می‌شود باید برای آن وقت بگذارند و برای آن انرژی صرف کنند و حتی برای آن هزینه هم بکنند.مسلم است هر حیوانی وارد خانه شود اگر به آن توجه نشود بعد از مدتی می‌میرد. بچه‌ها باید یاد بگیرند چگونه با آن حیوان برخورد کنند. این یک آموزشی است برای کودکان‌مان که بدانند باید به حیوان به‌عنوان موجود زنده توجه کنند و حقوق‌اش را رعایت کنند.

آن چیزی که باعث حفظ ماهی قرمز می‌شود مسئله‌ی آموزش است؛ مسئله‌ای که متاسفانه هیچ‌وقت به آن توجه نشده است. یعنی تشکل‌ها زیست‌محیطی و برخی از مدافعین حیوانات در سال‌ها گذشته فقط به یک بیانیه دادن اکتفا کرده‌اند و هیچ‌وقت دنبال آموزش نرفته‌اند! در صورتی‌که باید هدف اصلی آموزش باشد. با آموزش است که می‌شود عمر ماهی قرمز را افزایش داد و یا کارهای جای‌گزین انجام داد.

ماهی قرمز یک بخشی از سفره‌ی هفت‌سین ما است. در مجامع جهانی سفره‌ی هفت‌سین ما را بیشتر با ماهی قرمز می‌شناسند. اگر به لوگوی گوگل در ایام نوروز توجه کنیم نماد نوروز ما در آن‌جا ماهی قرمز است.

اصولآ این‌که حیوانی چون ماهی قرمز در مراسم سال نو حضور داشته باشد فقط به ایرانیان اختصاص دارد و در هیچ کشور دیگری ماهی قرمز در آغاز سال نوی آن‌ها وجود ندارد.خیلی کارها می‌شود برای حفظ جان ماهی قرمز انجام داد. خدا را شکر در چند سال اخیر اطلاعات خوبی در رابطه با نگه‌داری ماهی قرمز در اختیار مردم قرار گرفته است.می‌شود پیشنهاد داد که ساکنین مجتمع‌های آپارتمانی؛ بعد از ایام نوروز ماهی‌هاشان را در یک آکواریم در لابی مجتمع‌شان رها کنند.

در روستاها هم که اکثرآ حوض دارند و می‌توانند ماهی‌ها را در حوض نگه‌داری کنند. باید به‌دنبال روش‌های جای‌گزین باشیم. باید دید در کنار آموزش چه کار می‌شود کرد که ماهی قرمز بیش از پیش عمر کند و این مسئله شدنی است به شرطی که تمام دوست‌داران محیط‌زیست و دوست‌داران حیوانات این مسئله را بخواهند و بدانند که با حذف ماهی قرمز از خانه‌ها ضرر بسیار زیادی در آینده متوجه حیوانات خواهد شد چون روح طبیعت‌ستیزی را در مردم گسترش خواهند داد.

اصولآ هیچ‌وقت هم ماهی قرمز از خانه‌ها قابل حذف شدن نیست فقط کسانی که صحبت از حذف ماهی قرمز می‌کنند با این روش باعث بی اعتمادی عمومی نسبت به فضای طرف‌داران محیط‌زیست می‌شوند."

در آن گفت  و گو به برخی از مسائل اشاره کردم . برای اینکه می خواهم این آخرین مطلب مرتبط با ماهی قرمز در سال جاری باشد ، چند نکته دیگر لازم است در پاسخ به برخی از دوستان بیان شود:

حضور ماهی قرمز در مراسم عید ویژه ایرانیان است

در هیچ کشوری ماهی قرمز به این شکلی که در کشور ما وجود دارد با یکی از قدیمی ترین و بی نظیر ترین اعیاد آن آمیختگی ندارد. حتی اگر حضور ماهی قرمز رسمی جدید باشد از آنجائیکه با روح نوروز و جشن بهار و دیگر اجزای سفره هفت سین آمیختگی و پیوستگی دارد بنابراین باید حفظ شود. ملت هایی موفق بوده اند که همواره با پدیده های نیکو کنار آمده اند همانطوریکه درخت کاجی که مسیحیان مورد استفاده قرار می دهند ریشه در استفاده ایرانیان کهن از "درخت سرو" دارد.

بهانه های اقتصادی در خصوص حذف ماهی قرمز بچه گانه است

در برخی جاها خوانده ام که مثلاً هر سال x  میلیون ماهی تولید می شود و بر فرض اینکه  قیمت هر ماهی Y تومان باشد ، بنابراین Z  میلیارد تومان پول هدر می رود!  اگر این توجیه ملاک عاقلانه ای باشد پس بر این اساس باید کلاً بی خیال عید و نوروز شد چونکه عید پرخرج ترین سنت ایرانیان است و در عرض چند روز چند ده میلیارد پول صرف مخارج عید نوروز می شود و آخرش هم کلی قرض و بدهی روی دست ملت می گذارد.

ماهی قرمز از نظر بیماری مشکلی ندارد

جواب این دورغ پیش از بارها داده شده است. اگر هنوز در مورد دروغ بودن این دروغ شک دارید ، بی هیچ توضیحی این سه خبر که به بررسی نظرات کارشناسان و پزشکان متخصص در این خصوص اختصاص دارد را بخوانید :

پزشکی نت : ماهی قرمز تهدیدی برای سلامتی نیست

اظهارات رئیس مرکز مجازی پژوهشهای راهبردی دامپزشکی درباره ماهی قرمز

پس از مرکز مجازی پژوهشهای راهبردی دامپزشکی ، اساتید دانشگاه تهران هم برای مبارزه با شایعات درباره بیماریزایی ماهی قرمز به میدان آمدند

راه نجات در حل مشکل سیستم تولید و توزیع است

ماهی قرمز سه مرحله تولید ، توزیع و نگهداری در خانه ها پشت سر می گذارد. بزرگترین دلیل تلفات ماهیان بخاطر عملکرد نادرست در مرحله تولید و توزیع است. خوشبختانه نظارت بر مرحله تولید بسیار آسان تر از مراحل دیگر است. تولید کنندگان ماهی قرمز تنها در چند استان فعال هستند و از طریق ادارات شیلات و دامپزشکی می توان بر کار آنها نظارت کرد. اگر ماهی سالمی تولید شود می توان امیدوار بود که تلفات ماهیان به حداقل برسد. ای کاش دوستداران حیوانات و محیط زیست بر این دو سازمان فشار می آوردند تا نظارت و کنترل بهتر و بیشتری بر این بخش ها داشته باشند. اگر تنها نیمی از انرژی ای که صرف تبلیغات منفی و بعضاً دروغ سازی علیه ماهی قرمز شده است را صرف افزایش نظارت بر تولید کنندگان می کردیم ، بسیاری از مشکلات امروزمان حل شده بود.

ماهی سالم بخریم

اگر مردم عزیزمان بیاموزند که در هنگام انتخاب ماهی به برخی از نکات ظاهری توجه کنند و بدانند که ماهی سالم حداقل از لحاظ ظاهری بدون آسیب دیدگی ، بدون خوردگی باله ها و دم ، دارای پولک های سالم و شاداب و سرحال است در این صورت میزان مرگ و میر ماهی در منازل به طرز شگفت انگیزی کاهش می یابد. اگر ماهی سالم وارد خانه شود می توان امیدوار بود که با رعایت نکاتی ساده سالها عمر کند. بسیاری از ماهیان آکواریومی ، به مراتب حساس تر از ماهی قرمز هستند ولی سالهای سال در آکواریوم زنده می مانند و به مرگ طبیعی می میرند . یکی از مهمترین دلایل این مساله ، حساسیت افراد در هنگام خرید ماهی است.

هموطنانمان باید بدانند همانطوریکه در موقع خرید هندوانه و سیب زمینی به شکل ظاهری جنس خریداری شده دقت می کنند ، در هنگام خرید ماهی نیز باید ماهی سالم بخرند. اگر ماهی سالم خریداری شود ، خود بخود فرایند تولید و توزیع هم بهبود خواهد یافت و تولید کنندگان و توزیع کنندگان مجبور خواهند شد  ماهیانی سالم و با کیفیت را عرضه کنند.

مرگ و میر مسافران نوروزی بدتر است یا مرگ و میر ماهیان نوروزی؟!

در ایمیل ها و عکس هایی که در مخالفت با ماهی قرمز در اینترنت منتشر شده ، تصاویر ناراحت کننده ای از مرگ و میر ماهیان دیده می شود و در کنار این عکس ها عده ای می خواهند اینگونه نتیجه بگیرند که پس برای حل مشکل نباید ماهی قرمز خرید!

اما مگر بر اساس آمار سالانه 25000 در اثر تصادفات رانندگی در ایران جان خود را از دست نمی دهند ؟ 25000 کشته و چندین برابر آن زخمی و معلول باعث خسارات فراوان معنوی و مادی برای بسیاری از هموطنانمان می شود. مگر مرگ هموطنان عزیزمان که اتفاقاً بسیاری از آنها در تعطیلات نوروزی اتفاق می افتد دردناک نیست ؟!

اما آیا راه حل این است که پلیس کشور ، بیانیه ای بدهد و بگوید به دلیل تلفات بالای انسانی ، اداره پلیس سفرهای بیرون شهری را تحریم می کند و از مردم عزیزمان می خواهد دیگر به سفر نروند!! نسخه ای که برخی از مدافعان محیط زیست و حیوانات برای ماهی قرمز می پیچند اینگونه است ! یعنی می خواهند صورت مساله را پاک کنند. اصلاً مثالی دیگر بزنم : مگر طبق آمار سالانه 3 میلیون تن گندم بدلیل تلفات ناشی از مصرف بد نان در کشور هدر نمی رود؟! اگر قرار است سازمان غله کشور و وزارت بازرگانی بر اساس نسخه برخی دوستان رفتار کند باید اعلام کند به دلیل تلفات بالای نان و ضررهای فراوان ناشی از آن پس خوردن نان را تحریم می کنیم تا از این بحران فرار کنیم.

در عجبم که چگونه برخی از دوستان زیست محیطی و طرفدار حیوانات خود را در قامت میرزا محمد حسن شیرازی می بینند و تصور می کنند با گفتن جمله ای و دادن بیانیه ای مردم تنگ های ماهی را می شکنند و دیگر ماهی قرمز نمی خرند؟! البته اگر اینگونه بود که خیلی عالی بود و آرزوی هر کدام از طرفداران محیط زیست این است که روزی فعالان محیط زیست و سازمانهای زیست محیطی به درجه ای از رشد و تاثیرگذاری برسند که با دادن یک بیانیه و یک نامه همه مشکلات را حل کنند. اما تا وقتی که به آنجا نرسیده ایم باید همان کاری را بکنیم که پلیس برای کاهش مرگ و میر ناشی از تصادفات و سازمان غله برای کاهش تلفات نان می کند و آن کار آموزش است و آموزش است و آموزش.

حجم تبلیغات بر علیه ماهی قرمز عادی نیست !

حتماً متوجه شده ایم که حجم تبلیغات منفی بر علیه ماهی قرمز عادی نیست ! باور کردنی نیست که حیوانی که این چنین مورد توجه و اقبال مردم است و مهمان جدایی ناپذیر سفره های هفت سین است با تبلیغاتی در اینچنین گسترده مورد حمله همان مردم قرار گیرد و حتی اگر عده ای از مردم عادی (به هر دلیلی) با ماهی قرمز مشکلی داشته باشند نمی توان قبول کرد که تعداد این افراد با حجم تبلیغات صورت گرفته بر علیه ماهی قرمز همخوانی داشته باشد! ظاهراً به دلایلی ، جایی دوپینگ صورت گرفته است ... الله اعلم