سپهر سلیمی
وبلاگ سپهر سلیمی
آرشیو وبلاگ
      دوستداران حیوانات و محیط زیست (حیوانات، محیط زیست، میراث طبیعی و فرهنگی)
گفت و گویی با دکتر اسماعیل کهرم، درباره ی دیروز، امروز و فردای محیط زیست ایران نویسنده: سپهر سلیمی - دوشنبه ۱٩ فروردین ۱۳٩٢

 

کمیته بین المللی نجات پاسارگاد: در سالهای گذشته نام دکتر اسماعیل کهرم را بسیار در خبرها و گزارشات زیست محیطی خوانده ایم. مردی که با شهامت و فارغ از ملاحظات معمول، مشکلات و معضلات محیط زیست را بازگو می کند. اسماعیل کهرم با چهار دهه سابقه حضور و تلاش در عرصه محیط زیست شاگردان فراوانی را تحویل خانواده حامیان محیط زیست ایران داده است، شاگردانی که بسیاری از آنها عشق خود به محیط زیست را حاصل درس و مشق استاد می دانند.
به مناسبت اهدای جایزه نوروز بنیاد میراث پاسارگاد به دکتر کهرم، گفت و گویی با ایشان داشتم که برای رعایت اختصار، سوال ها را حذف کرده ام. آنچه که در پیش رو دارید نگاه اسماعیل کهرم است به دیروز، امروز و فردای محیط زیست ایران:


 کاش بر سر عقل بیاییم

  چهار دهه سیر نزولی در محیط زیست کشور
به عنوان کسی که چهار دهه در محیط زیست ایران کار کرده  و حضور داشته ام معتقدم در چهار دهه گذشته نگاه و عملکرد کشور ما در خصوص محیط زیست سیر نزولی داشته است. دریاچه ها، مراتع، کوه ها، تالاب ها و حیات وحش مان را از دست داده ایم. تعداد پرندگان، خزندگان، پستانداران، حشرات و ماهی ها کاهش قابل توجهی داشته است. از همه بدتر اینکه با کمال تاسف زیستگاههایمان را از دست داده ایم. وقتی دریاچه ارومیه از بین برود یعنی 40 هزارفلامینگو و 20 هزار پلیکان که روی دریاچه زمستان گذرانی می کردند را از بین برده ایم، وقتی زیستگاه از بین برود مثل این است که تک تک  حیوانات را از دم تیغ گذرانده ایم و کشته ایم.
سرزمین مان را در همه موارد از نعمت هایی که داشتیم تهی کرده ایم. کاهش حیات وحش به خاطر از بین رفتن زیستگاه و شکار بی رویه است و طی چهار دهه گذشته چنین بلایی بر سر محیط زیست آورده ایم. روزی روزگاری عمق آب دریاچه هامون 9 متر بود ولی الان خشک است. عمق آب دریاچه ارومیه 13 متر بود ولی الان خشک شده است.روزگاری وسعت تالاب انزلی 22 هزار هکتار بود و الان کمتر از 10 هزار هکتار است و این مساله در خصوص دیگر تالاب های ایران نیز صدق می کنم.  آب تالاب انزلی را برای کشاورزی زهکش می کنیم، ماهی و پرندگان را صید می کنیم و خودش را برای زمین کشاورزی خشک می کنیم و این چنین است که نابود می شود.

مهمترین مشکل محیط زیست ما نابودی خاک است
بزودی با بحران جدی بی آبی در کشور مواجه خواهیم شد
مهمترین مشکلی که در حال حاضر گریبان محیط زیست ما را گرفته نابودی خاک است. خاک مهمترین منبع طبیعی است که در ایران از دست می دهیم. ما جنگل ها را از بین می بریم و در اثر جنگل زدایی، خاک فرسایش پیدا می کند و از بین می رود.
وقتی جنگل و خاک از بین برود در نتیجه آب هم از بین خواهد رفت زیرا وقتی خاک از بین برود،  آب وارد سفره های زیر زمینی نمی شود. شهرهای بزرگ ما با بی آبی مواجه هستند و مثلاً در تهران در 10 سال آینده آب نخواهیم داشت  چون نیمی از آب تهران از منابع و سفره های آب زیر زمینی تامین می شود و به مرور این منابع در حال نابودی است.
کشور ما سالانه 40 تن در هکتار خاک از دست می دهد. سالانه یک و نیم درصد جنگل های شمال نابود می شود و تنها 12 میلیون هکتار از جنگل های شمال باقی مانده است. جنگل های زاگرس  نیز در حال نابودی است و آنها را نیز از دست می دهیم. جنگل های زاگرس به تنهایی یک سوم آب شبه قاره ایران را تامین می کند. وقتی جنگل های بلوط از بین برود، خاک فرسایش پیدا می کند و در نتیجه آب در اختیار سفره های زیر زمینی قرار نمی گیرد. ما بزودی با بحران جدی آب در شهرهای بزرگ کشور روبرو خواهیم شد. از بین رفتن آب، خاک و جنگل همراه با آلودگی محیط زیست در کنار افزایش جمعیت یعنی مرگ طبیعت و زندگی.

عده ای تصور می کنند توسعه و پیشرفت یعنی استفاده از گاز، نفت و قربانی کردن همه منابع کشور
دولت ها فقط می خواهند گلیم خود را از آب بیرون بکشند و به فکر آینده نیستند
علت مشکلات محیط زیست ما اینست که ما تابع  توسعه نیم بند هستیم و به توسعه پایدار بی توجه هستیم. وقتی رئیس دولت می گوید محیط زیست مانع پیشرفت و ترقی است، دیگر چه انتظاری می توان داشت؟ عده ای در کشور تصور می کنند توسعه و پیشرفت یعنی استفاده از گاز، نفت و قربانی کردن همه منابع کشور.
ما در خلیج نای بند، اولین پارک دریایی ایران اجازه می دهیم نفت و گاز استخراج بشود. در پارک ملی کویر اجازه استخراج نفت می دهیم. در پارک ملی بمو در شیراز 100 هکتار از جنوب و 100 هکتار از شمال آنرا را برای صنعت نفت می بخشیم. 670 هکتار از پارک ملی کلاه قاضی را برای خانه سازی می بخشیم. در دل جنگل های زیبای ناهار خوران استان گرگان که سه میلیون سال قدمت دارد موزه جنگ احداث می کنیم. در یک کلام به منابع طبیعی ارزش نمی دهیم و دنبال روزمزگی هستیم. صنایع ما صنایع پایدار نیستند، روش های ما روش های پایدار نیستند. دولت ها فقط می خواهند گلیم خود را از آب بیرون بکشند و فقط جلوی بینی خود را می بینند و به فکر آینده نیستند و در نتیجه تصمیمات پایدار نیست. به حدی آب های زیر زمینی را استخراج کرده ایم که  تمام دشت های ما از یک تا ده متر فرو نشسته اند.

وقتی به مردم آموزش نداده ایم نباید انتظار داشته باشیم به محیط زیست توجه کنند
برای حفظ محیط زیست باید به مردم باید آموزش بدهیم. حدود بیست شبکه تلویزونی داریم ولی هیچکدام به محیط زیست اهمیت نمی دهد. چقدر آموزش زیست محیطی در مورد هوا، خاک، آب و جنگل داده شده است؟ وقتی به مردم آموزش نداده ایم نمی توانیم انتظار داشته باشیم که در جهت حفظ محیط زیست عمل کنند.

 نقطه پایان بی توجهی به محیط زیست فقر مفرط است
نقطه پایان بی توجهی به محیط زیست فقر روز افزون است. از بین رفتن خاک، آب، جنگل و آلودگی محیط زیست سرانجامی جز فقر برای کشور ندارد. اخیرا رئیس دولت گفته باید در شرایط تحریم فعلی رو بیاوریم به جنگل ها و دام ها را وارد جنگل ها کنیم! در حالیکه این حرف برخلاف همه موازین علمی و کارشناسی است. در حال حاضر بیش از 4 برابر ظرفیت مراتع در کشور دام داریم. اگر خاک از بین برود همه چیز از بین می رود. خاک را که دیگر نمی شود از خارج از کشور وارد کرد.

 باید از تجربیات کشورهای توسعه یافته استفاده کنیم
کشورهای صنعتی برای رسیدن به توسعه صنعتی هزینه های گزافی پرداخته اند. برای مثال نسل کبوتر مسافر در امریکا منقرض شد. ولی آنها از آنچه بر سرشان آمدند پند گرفتند و در رفتارشان تجدید نظر کردند. ما باید از مشکلات آنها پند بگیریم و راه توسعه را بر اساس توسعه پایدار طی کنیم.
این استدلال غلطی است که بگوییم تذکرات کشورهای صنعتی به این خاطر است که می خواهند مانع پیشرفت ما شوند، با توسعه ناپایدار به جایی نخواهیم رسید. محیط زیست همچون یک قایق می ماند که هر کس اگر آنرا سوراخ کند باعث غرق شدن و نابودی همه سرنشینان قایق می شود.
کشور پاکستان از زمانی که از هندوستان جدا شد سطح جنگل های خود را دو برابر کرد یعنی جنگل های پاکستان از 5 میلیون هکتار به 11 میلیون هکتار رسید و این در حالیست که ما در همین زمان سطح جنگل هایمان را نصف کرده ایم.

 در بسیاری کشورها سد ها را تخریب می کنند ولی ما هنوز به دنبال رکورد ارتفاع تاج هستیم
خشک شدن دریاچه ارومیه زندگی 7 تا 12 میلیون انسان را تحت شعاع قرار می دهد
در خصوص سد سازی مهم این است که سد کجا، چطور و با چه کیفیتی ساخته شود. در ارومیه پیش بینی شده بود 72 سد ساخته شود. از 72 سد، 40  سد ساخته شده است که در پشت 36 تای آنها آب هست. این سدها دریاچه را از 5/5 میلیارد متر مکعب آب محروم کرده اند. شوری ماجرا به حدی بود که وزارت نیرو مانع احداث 4 سد دیگر شده است. رودخانه های مشروب کننده دریاچه ارومیه ظرفیت احداث این 40 سد را  نداشتتند و به همین خاطر دریاچه ارومیه خشک شد در صورتیکه وجود دریاچه از هزاران صد بهتر بود. در اثر این سد سازی ها مساحت زمین های کشاورزی از 350 هزار هکتار به 750 هزار هکتار افزایش پیدا کرد و تعداد چاه های عمیق و نیمه عمیق به 22 هزار رسید. از دیگر سو با خشک شدن دریاچه ارومیه آب این چاه ها شور و تلخ شد و در نتیجه برای کشاورزی هم دیگر آب کافی وجود ندارد. دریاچه ارومیه سالانه حدود 7 میلیارد متر مکعب آب دریافت می کرد که 5/1 میلیارد متر مربع آن از طریق بارش، حدود نیم میلیارد متر مکعب از طریق چشمه ساران و حدود 5 تا 5/5 میلیارد متر مکعب آن از طریق رودخانه ها بود. در اثر خشک شدن دریاچه ارومیه زندگی 7 تا 12 میلیون انسان تحت تاثیر قرار می گیرد و بزودی در اثر باد، دانه های نمک پراکنده خواهد شد و زندگی مردم، زمین های کشاورزی و دام ها از بین خواهند رفت.
در حال حاضر در بسیاری از کشورها سدها را نابود می کنند. امریکا و آلمان برخی سدهایشان را نابود کرده اند، چین از احداث سد روی یانگ تسه منصرف شد، ترکیه سد با ارتفاع بالای 10 متر نمی سازد ولی ما یکباره سد کرخه با ارتفاع تاج 180 متر را می سازیم، این نشان می دهد پند نگرفته ایم و هنوز به دنبال رکورد هستیم. سد سیوند باعث خشکی تالاب تشک و نهریز شد و بختگان را با 400 هزار هکتار وسعت نابود کرد ولی ما همچنان بدون مطالعه و ارزیابی زیست محیطی می خواهیم در دنیا رکورد شکن باشیم.

مخالف مسلح بودن محیط بانان هستم
12 محیط بان محکوم به اعدام داریم
در خصوص وضعیت محیط بانهای کشور باید عرض کنم شدیداً مخالف مسلح بودن محیط بانان هستم. پلیس انگلستان مسلح نیست چون تحقیقات نشان داده حمل سلاح می تواند تحریک آمیز باشد. ما محیط بان را مسلح می کنیم و حال اگر این محیط بان متخلفی را بکشد به اعدام محکوم می شود، اگر هم نکشد ممکن است توسط شکارچیان کشته شود یعنی محیط بان را در شرایط باخت باخت قرار داده ایم. تا وقتی چنین باشد بهتر است که محیط بانان مسلح نباشند.
در حال حاضر  12 محیط بان محکوم به اعدام در سراسر کشور داریم که مشخص نیست در نهایت چه سرنوشتی در انتظار آنهاست. باید قوانین را به شکلی اصلاح کنیم که محیط بانان مصونیت داشته باشند تا بخوبی بتوانند با متخلفان برخورد کنند، همانطوریکه پلیس می تواند با هر متخلفی برخورد کند.

طبیعت قابلیت بازسازی دارد به شرطی که بخواهیم و بر سر عقل بیاییم
طبیعت این پتانسیل را دارد که خود را ترمیم کند ولی در صورتیکه میزات تخریب محیط زیست از حد نگذرد و از طرفی کمک کنیم به طبیعت تا خود را احیاء کند. همان کاری که در اروپا و امریکا انجام دادند و طبیعت خود را بازسازی کردند.
اگر زاینده رود و گاوخونی را به حال خود رها کنیم هیچگاه برنخواهد گشت ولی باید کمک کنیم تا این طبیعت و زیبایی از دست رفته دوباره برگردد. کشور ما جزو 5 کشور اول دنیا از نظر اکوتوریسم است و با تکیه بر طبیعت چهار فصل ایران و بازسازی و کمک به طبیعت می توان درآمد بسیار خوبی را عاید کشور کرد و از شر بسیاری از صنایع ناپایدار و آلوده کننده راحت شویم. من جزو کسانی هستم که همچنان امیدوارم که بر سر عقل بیایم، دست از تخریب محیط زیست و توسعه ناپایدار برداریم، به طبیعت خود کمک کنیم و کاری کنیم که فرزندان ما در شرایط بهتری زندگی کنند.

لینک      نظرات ()      

آخرین نوشته ها شروع پانزدهمین سال فعالیت وبلاگ دوستداران حیوانات و محیط زیست تبرئه انسان, تهمت به حیوان! ثبت یزد در میراث جهانی یونسکو و امید به بازگشت به مسیر توسعه پایدار حراج امنیت! کاشت برنج در روزهای هشدار بی آبی تروجان های آبی، مصیبت تازه زاینده رود! امید بی صدایان وبلاگم همین جاست، صحیح و سالم بعد از نامه جعلی؛ قاچاق یا انتقال قانونی شیرها به تهران؟! تجاوز به زاینده رود / گزارش تصویری
کلمات کلیدی وبلاگ محیط زیست (٦٠٩) اصفهان (٢٤٢) ایران (۱۸٩) حقوق حیوانات (۱٧٧) حیوانات (۱٠٧) زاینده رود (۱٠٢) فرهنگ (٩٦) حیات وحش (۸٧) حمایت از حیوانات (۸٦) میراث فرهنگی (٧٧) سیاست (٧۱) شکار (٥٤) حیوان آزاری (٥۱) سازمان حفاظت محیط زیست (٤۸) خشکی زاینده رود (٤۸) هندوستان (٤٧) ماهی قرمز (٤٧) آب (٤٤) مترو (٤٠) آلودگی محیط زیست (۳٧) عکس (۳٦) حیوان خانگی (۳٥) دیده بان حقوق حیوانات (۳٤) سگ (۳۳) سازمانهای غیر دولتی (۳٢) باغ وحش (۳٢) طنز (۳۱) آموزش (۳٠) جهانی (۳٠) وبلاگستان فارسی (٢۸) وبلاگ (٢٧) گفتگو (٢٦) سلامت (٢٥) انجمن حمایت از حیوانات (٢٢) شبکه سازمانهای غیر دولتی زیست محیطی استان اصفهان (٢٠) وبلاگهای زیست محیطی (٢٠) تخریب (٢٠) موج سبز (٢٠) ساعت زمین (٢٠) عکس جمعه (۱۸) حیوانات شهری (۱۸) آلودگی هوا (۱۸) فقر (۱۸) گاوخونی (۱٧) گرمایش جهانی (۱٧) سیرک (۱٧) قطع درخت (۱٧) گونه در خطر انقراض (۱٧) خشکسالی (۱٦) درخت (۱٦) بهداشت (۱٥) جمعیت (۱٥) پرندگان (۱٤) محیط بان (۱٤) فرهنگ سازی (۱۳) ذبح حیوانات (۱۳) بنیاد جهانی میراث پاسارگاد (۱۳) نگهداری حیوانات (۱٢) تالاب (۱٢) مجلس (۱٢) مردم (۱٢) رسانه (۱۱) اقتصاد (۱۱) دروغ (۱۱) وبلاگ نویسان زیست محیطی (۱۱) سی و سه پل (۱۱) کوشندگان محیط زیست (۱٠) ترجمه (۱٠) نوروز (۱٠) دولت (۱٠) هنر (۱٠) قانون (٩) گربه (٩) حفاظت از محیط زیست (٩) خروس سپید (۸) مینیمال (۸) انتخابات (٧) اینترنت (٧) شهرداری (٧) هنرمندان (٧) ماهی رزمجو (٧) فیسبوک (٧) مناطق حفاظت شده (٧) قوه قضائیه (٧) دولت نهم (٧) شیر ایرانی (٦) یوزپلنگ (٦) صدا و سیما (٦) خلیج فارس (٦) نشان خرس قهوه ای (٦) گیاهخواری (٦) روزنامه (٦) سیزده بدر (٦) دامپزشکی (٦) اعتراض (٦) انسان (٦) شعر (٦) زلزله (٥) فوتبال (٥) نابودی (٥) طبیعت (٥) سد (٥) عقیم کردن (٥) قاچاق حیات وحش (٥) سمندر (٥) بهمنگان (٥) معصومه ابتکار (٥) پالایشگاه (٥) حیوان ستیزی (٥) احمدی نژاد (٤) زیستا (٤) پارازیت (٤) پرشین بلاگ (٤) رئیس جمهور (٤) پایگاه آگاهی رسانی محیط زیست (٤) فرهنگ دره شوری (٤) یاسر انصاری (٤) اگزوتیک پت (٤) فاجعه (٤) کوروش بزرگ (٤) امریکا (٤) گردشگری (٤) شورای شهر (٤) سبز (٤) مرگ (٤) ورزش (٤) سرطان (٤) یلدا (۳) خاتمی (۳) عقاب (۳) زن (۳) ایدز (۳) تاریخ (۳) نفت (۳) کارون (۳) خرافات (۳) جنگل (۳) توسعه پایدار (۳) خوزستان (۳) همایش اشتغال سبز (۳) مناسبت ها (۳) روز مبارزه با خشونت علیه حیوانات (۳) wwf (۳) میراث طبیعی (۳) ماهی آکواریومی (۳) کاریکاتور زیست محیطی (۳) روز زمین (۳) صلح سبز (۳) تغییرات اقلیمی (۳) تلوبزیون (۳) greenblog (۳) شهروند (۳) منابع طبیعی (۳) صنایع (۳) اکوسیستم (۳) پاسخ (٢) آّب (٢) لاک پشت (٢) صرفه جویی (٢) مهدی بوترابی (٢) پارک ملی (٢) انرژی هسته ای (٢) حزب سبز (٢) پناهگاه (٢) بلای طبیعی (٢) عکس های جمعه (٢) دلفیناریوم (٢) آزمایش روی حیوانات (٢) انرژی سبز (٢) مخالف آزمایش روی حیوانات (٢) مناطق طبیعی (٢) جایزه نوروز (٢) حیوانات خاص (٢) تجارت حیوانات (٢) پاکسازی (٢) کودکان (٢) خرس (٢) تنوع زیستی (٢) مهاجرت (٢) زباله (٢) المپیک (٢) دریاچه ارومیه (٢) انرژی (٢) اوباما (٢) کتاب (٢) جشن (٢) شادی (٢) من (٢) خانواده (٢) مطبوعات (٢) خدا (٢) اخلاق (٢) کشاورزی (٢) تهران (٢) آینده (٢) اعتیاد (٢) شعار (۱) حشرات (۱) مهرگان (۱) امنیت (۱) مهرورزی (۱) خشونت (۱) کروبی (۱) ادبیات (۱) اصلاحات (۱) دانشجو (۱) پرشین بلاگ (۱) فیلم (۱) عشق (۱) دانشگاه (۱) نشریه (۱) مسابقه (۱) علم (۱) فلسفه (۱) اروپا (۱) تجمع (۱) خیانت (۱) پاسارگاد (۱) پژوهش (۱) هفت سین (۱) دموکراسی (۱) جنگلهای ابر (۱) جنگ (۱) اخلاقی (۱) جوان (۱) اسب (۱) بزرگداشت (۱) عرب (۱) نذر (۱) مانور آلودگی هوا (۱) آثار تاریخی (۱) دلار (۱) حسادت (۱) طبیعت س (۱) اتلاف آب (۱) تروجانهای آبی (۱) امداد رسانی به حیوانات (۱) چغاخور (۱) مرگ دلفین ها (۱) آندره گرز (۱) تلاش جهانی برای محیط زیست (۱) پاسداری از وطن (۱) پرنده زینتی (۱) امنیت زیستی (۱) باغ پرندگان (۱) دکتر کهرم (۱) میر حسین (۱) معماری سبز (۱) change (۱) پایگاه اطلاع رسانی محیط زیست (۱) مسائل اجتماعی (۱) مواد مخدر (۱) ام اس (۱) mtv (۱) آینده نو (۱) تخل (۱) global warming (۱) شگفتی های آفرینش (۱) ژورنالیست (۱) صنعت سبز (۱) آزبست (۱) مجموعه دروغ ها (۱) روز جهانی وبلاگ (۱) حفظ محیط زیست (۱) قطع برق (۱) گل آقا (۱) اصلاح طلبان (۱) دولت الکترونیک (۱) مافیا (۱) اسبچه خزر (۱) لوئیس فیروز (۱) فاضلاب (۱) حیوان (۱) بمب (۱) نادانی (۱) تنظیم خانواده (۱) روز جهانی محیط زیست (۱)
دوستان من + + فرم اهداء عضو + action on earth-element AN INCONVENIENT TRUTH Animal Science catalogue of life CATICEF Green Iran IUCN List of All Endangered Species Organic Agriculture Second ثـــانیــه TVE (Television Trust for the Environment). UNDP UNEP آبزي دان آبشار و كوه اتحادیه رفع آلودگی های هسته ای آتش‌نوشت اداره کل دامپزشکی اصفهان ارتباط صنعت ارمغان اشک های طبیعت آشیانه سبز میانکاله اعضاي هيأت علمي مؤسسه تحقيقات جنگل‌ها و مراتع اقتصاد منابع طبیعی و محیط زیست اقیانوس آبی اکوگیک الفبای آب آلماگل اله تی تی گیلان آلودگی نوری آلودگی های هسته ای آلودگی هوا آموزش برپايي آکواريوم آمیزقلمدون انجمن اسب ایران انجمن پاسداران محيط طبيعی ايران انجمن حاميان سفر ايمن انجمن حمایت از حیوانات اسکاتلند انجمن حمایت از حیوانات امریکا انجمن حمایت از حیوانات انگلستان انجمن حمایت از حیوانات تگزاس انجمن حمایت از حیوانات تهران انجمن حمایت از حیوانات مالزی انجمن حمایت از حیوانات ویرجینیا انجمن حمايت از گربه ها انجمن دوچرخه سواران کوهستان رشت انجمن دوست داران محیط زیست انجمن سرزمین ما انجمن شوکای کرمانشاه انجمن علمی بیابان انجمن متخصصین علوم دام ایران انجمن نسیم سراب آناهیتا کنگاور انجمن يوزپلنگ آسيايي آنچه نمي دانيم نيز با ارزش است انستيتو آب و هوا اهواز سبز آوای سبز آوای فاخته آوای محیط زیست آونگ خاطره های ما ایران سبز ايران نامه ایرانیان گواه ایرانیان وبلاگ نویس در مالزی ایستاده زیر باران با طبیعت بالابان بام ایران بانک اطلاعات بخشی از زندگی براي طبيعت بلاگ نيوز بنیاد آزادی، رشد و آبادانی ایران-باران به کجا پناه ببریم بهار زمستانی بیولوژی و بیوتکنولوژی کشاورزی پرانتز پرشين تونز پرندگان ایران پریمک پژوهش در تاریخ ایران پلنگ زخمی پيام سبز پیچ گوشتی پیدا پنهان تابناک تاکستان تحقیق_تکنولوژی_توسعه_محیط زیست تقليل لايه ازن تلاش ايرانيان گياهخوار تلاش براي حيوانات مشهد تنوع زيستي توسعه پایدار جامعه جهاني حمايت از حيوانات جایی برای همه جبهه سبز همدان جستجوگر محیط زیست جمعیت حمایت از منابع طبیعی و محیط زیست جمعیت زنان مبارزه با آلودگی محیط زیست اصفهان جمعیت طبیعت یاران جمعیت کویر سبز جنبش ایرانیان مخالف سیرک حیوانات جنگل جنگلبان شهید ناصر پیروی جنگلهای کرانه خليج فارس چشم انداز چشم به چشم چشمهای همیشه بیدارزمین _محیط زیست حامی گرگ های ایران حفظ محيط زيست اساس توسعه پايدار حمايت از حقوق حیوانات حمايت از حيوانات بي خانمان حمایت از حیوانات و محیط زیست حمایت از حیوانات/نیلوفر حیوانات آموزه های خلقت حيوانات ايران حيوانات هم همانند انسان حق زندگي دارند خاک خوب خانه مطبوعات و خبرنگاران اصفهان خانه وبلاگ درویش خانواده سبز خبرخوان سبز خبرگزاری ایسنا خبرگزاری ایلنا خبرگزاری کشاورزی خبرنامه ی مالزی خبرهای اکسیژن خبری تحلیلی نو اندیش خدای من خرده گیری دانشجوی دامپزشکی دانشجویان محیط زیست تهران شمال دانشجويان محيط زيست کرج دانشکده منابع طبیعی دانشگاه صنعتی اصفهان در انتظار باران درخواست انتشار یادگارهای ماندگار دردسرهای یک دامپزشک درک زیباییهای حیات دفترچه ی ممنوع دکتر غلامعلی بسکی دکتر هومن دلتنگی های مادر زمین دنکیشوت معمار دنيای زير آب دنیای زیر آب دوچرخه سواری برای صلح دور روزگاران دوستداران حیوانات و طبیعت دوستداران حیوانات و محیط زیست در اعتماد ملی دوستداران حيوانات و محیط زیست در ايسنا دوستداران حيوانات و محیط زیست در ايسنا دیده بان حیوانات ایران دیده بان کوهستان ديده بان محيط زيست ايران دیده بان میانکاله دیر تش باد راپورتهای یومیه رادیکال سبز رادیو وبلاگستان رستاخیز سبز رفتن رسيدن است رفقای شیلاتی روایت روزنامه اصفهان امروز روزنامه اعتماد روزنامه اعتماد ملی روزنامه تايمز روزنامه تفاهم روزنامه خبر ورزشی روزنامه سرمایه روزنامه شرق روزنامه کارگزاران روزنامه هم میهن روزنامه همبستگی زادگاهم ایران است، فرزند ایرانم زمین انسان ها زمین سیاره زنده زمین ما زمین ما زن نوشت زیتون زيست بان زیست محیطی کوچک زیستن حق همیشگی حیوانات است زیگ زاگ های ذهنی یک خبرنگار سایت انجمن های تخصصی محیط زیست سایت ایرانیان گیاهخوار سایت بانو انوشه انصاری سايت تخصصی ماهيان آکواريومی سایت خبری بهار سایت خبری تحلیلی زیست بوم سایت مرجع متخصصین ایران سبز کوه بختیاری سبز نوشته های من سبزگامان سرباز زمین سردبیر: خودم سرو آزاد سکوت سلامت نیوز سلول سوپرپوزیشن سید محمد خاتمی شهر خرم آباد شهر سالم شهرزاد ایرانی شهرمن M.I.S صد سال تنهايی صداهای جهانی صدای آسمان صدای دامپزشکی ایران صفحه محيط زيست نشنال جيوگرافيك صلح سبز بین الملل صلح،حقوق بشر،محیط زیست صندوق تسهیلات جهانی محیط زیست طبیعت ایران طبیعت بختیاری طبیعت زیبای ایران طبيعت سبز بجنورد طبیعت سیستان طبیعت و حیات وحش طبیعت و حیوانات طبیعت وحشی طبیعت،فرهنگ، زندگی،دانش، آینده طراحی با طبيعت عرصه سوم علائم گرم شدن کره زمین علیه تخریب محیط زیست فاکوليت فریاد خروشان فصل سبز فوتوبلاگ در انتظار باران قناری كانون ديده بانان زمين كشاورزی ارگانیک كنوانسيون تغيير آب و هوا کابل پرس کاغذ کاربن کانون دامپزشک سفید کانون دوستداران حیوانات کانون زیست شناسی کانون عالی گسترش فضای سبز و حفظ محیط زیست ایران کانون مطالعات استراتژيک آب و محیط زيست کاه گل کلاغ (زرین دخت عالی) کلام من۷۸۶ کلینیک دامپزشکی پرشین کهن دیار کیمیای سبز گازهای گلخانه ای گالري طبيعت سبز گاه نوشت های باران گربه ايراني گردش در طبيعت ايران گردش در طبيعت ايران گرگ تنها گرگ خاکستري گروه پیگیری اصلاح قوانین و مقررات NGOs گرین بلاگ-مهدی گریوان گلچین زیست گهواره سبز گوناگون از زيست شناسي گونه های در خطر انفراض گوهر سبز گیاهان دارویی آکش گیاهخواری،حمایت از حیوانات لحظه هایی که می گذرند لیست وبلاگهای زیست محیطی مادرم زمین ماندانا مجله زندگی سالم محيط بان محیط بان محیط بان بدون مرز محیط برای زندگی محیط زیست محیط زیست البرز محيط زيست بافق محیط زیست دانشگاه اهواز محيط زيست در جام حم محيط زيست در همشهری محیط زیست دماوند محیط زیست زمین محيط زيست سرزمين من محیط زیست همدان محیط زیست و اخلاق محیط زیست-دوزيستان ايران مخالف شکار و شکارچی مدیریت کشاورزی مرتع و مرتعداري در ايران مرد خاکي مطالعات زیستی معجزه ای به نام زمین من و MS من و گربه ها من و ویلی منابع طبيعي منم محیط بان مهار بيابان زايي مهندس اکبر همدانيــــان مهندسی محيط زيست موج سبز موسسه حفاظت محیط زیست آمریکا میراث ماندگار گچساران و باشت- سبزگامان میهن سبز نشريه الکترونيکي داروگ نصفهان نگذار به بادبادکها شلیک کنند نور شب نوشته های سبز همستر ايران همنهاد همین جا روی زمین هواداران پرشين بلاگ اصفهان هوبره واگويه هاي نانوشته وب نوشت وبگاه کویرهای ایران وبلاگ جمعی از طلاب وبلاگ دکتر ناصر کرمی وبلاگ فهیمه خضر حیدری وبلاگ گروه حیات وحش ایران وبلاگ مهدی بوترابی وسایل نقلیه سبز یاوران محیط زیست سیمره دره شهر یخاب یک روان پزشک انجمن حمایت از کشاورزان شهرستان اصفهان بوم سا گرافیست کوچولو جانوربان شهروحش طبیعت زنده،نبض زندگی وت پارس اشک یلدا