سپهر سلیمی
وبلاگ سپهر سلیمی
آرشیو وبلاگ
      دوستداران حیوانات و محیط زیست (حیوانات، محیط زیست، میراث طبیعی و فرهنگی)
گذاشتن ماهی رزمجو در سفره هفت سین با سنت ها و آیین های نوروزی در تضاد نیست نویسنده: سپهر سلیمی - شنبه ٢٤ اسفند ۱۳۸٧

 

 

پایگاه آگاهی رسانی محیط زیست ایران (زیستا): طی روزهای گذشته پیشنهاد انجمن حمایت از حیوانات اصفهان در خصوص جایگزینی ماهی رزمجو (فایتر) بجای ماهی قرمز برای خانواده هایی که توانایی نگهداری از ماهی قرمز را ندارند واکنش های متفاوتی را دربین دوستداران حیوانات در پی داشته است. موافقان این پیشنهاد را در کاهش مرگ و میر ماهی های قرمز موثر دانند . در میان مخالفان عده ای همچنان مخالف حضور ماهی در سفره هفت سین هستند و عده ای دیگر جایگزینی ماهی رزمجو(فایتر) با ماهی قرمز را اشتباه می دانند.

بر این اساس خبرنگار زیستا گفتگویی داشت با دکتر شاهین سپنتا ، مسئول بخش جشن های بنیاد جهانی پاسارگاد . سپنتا دامپزشک بوده و دارای مطالعات و نوشته های  ایران شناسی است.

 

برخی ادعا می کنند که حضور ماهی قرمز بر سفره هفت سین ارتباطی با فرهنگ ما ندارد. آیا از نظر شما این موضوع صحت دارد؟

ماهی قرمز ، تاریخی چند هزارساله را پشت سر نهاده تا به عنوان قدیمی ترین ماهی خانگی یا زینتی به حوض خانه های مردم و آب نماهای عمومی راه یافته است و مهمان کوچک نوروزی سفره های هفت سین ایرانیان شده است. گفته می شود که این ماهی برای نخستین بار در شرق آسیا و در کشور های چین و ژاپن پرورش داده شد و اجداد ماهی های قرمز امروزی از خاور دور به همه جای دنیا  و از جمله ایران آمدند؛ با این همه  ردی از ماهی قرمز را در نمونه هایی از قالی ایرانی با نقشه گلستان یا گلزار می توان یافت که در آن قالی ها ماهی های قرمز را به عنوان نمادهایی از زندگی و بی مرگی ، می توان در جوی های آبی نمایان دید که در باغ های بهشت گونه ایرانی روان شده اند و به نظر کارشناسان این نقشه های گلستان تصویری را از پردیس ها یا فردوس های ایرانی با پیشینه ای دست کم متعلق به هزاره دوم پیش از میلاد ارائه می دهند.

 

اما چگونه این ماهی ها برسر سفره هفت سین آمده اند؟

ماهی قرمز با این پیشنیه ای که در فرهنگ ایران داشت به عنوان نماد برج « حوت » در سفره هفت سین نیز راه یافته است. چون برج حوت یا برج ماهی در « گاهشماری هجری شمسی بُرجی » از سال 1259 هجری خورشیدی به طور غیر رسمی در ایران رواج یافت و در سال 1289 هجری خورشیدی ، طبق ماده 3 محاسبات عمومی ( مطابق دوم حوت 1289 ) دوره دوم مجلس شورای ملی ، تقویم رسمی ایران شد و تا سال 1304 که گاهشماری هجری خورشیدی فعلی جایگزین آن شد، رسمیت داشت و در افغانستان هنوز متداول است . نام ماه های « گاهشماری هجری شمسی برجی » برگرفته از نام 12 صورت فلکی منطقة البروج است و از همین روی « بُرج » نامیده شده اند . نام برج های دوازده گانه به ترتیب عبارت بودند از :« حمل ، ثور ، جوزا ، سرطان ، اسد ، سنبله ، میزان ، عقرب ، قوس ، جدی ، دلو  و حوت » . اگرچه این نام ها عربی بودند اما ریشه کاملا ایرانی داشتند و در برخی ار متون کهن که آگاهی هایی از ایران باستان به ما می دهند ، می توان نام های ایرانی این برج های دوازده گانه و نگاه ایرانیان به آن ها را به خوبی دریافت . برای نمونه در کتاب « بندهش » که متنی به زبان پارسی میانه است از این ها به نام  "بره، گاو، دوپیکر، خرچنگ، شیر ، خوشه ، ترازو، کژدم، نیم اسپ، بز، دلو و ماهی یاد شده است.

 

آیا ویژگی های ظاهری این ماهی نیز برای انتخاب آن به عنوان عضوی از سفره هفت سین موثر بود؟

به نظرمی رسد در انتخاب ماهی قرمز ( Gold fish   )  برای نهادن بر سر سفره هفت سین نیز دو علت بیش از همه مهم بوده است: نخست مقاومت ماهی قرمز نسبت به عوامل نامساعد محیطی و پرورش آسان آن و دوم رنگ جذاب قرمز نارنجی ( گاه با خال های سفید یا سیاه ) و تنوع شکل ظاهری.  رنگ « سرخ » این ماهی به عنوان نماد یا نشانه پیروزی ، شادی ، سرزندگی و برکت معنا می یابد. چنان که اهمیت رنگ قرمز در دیگر سنت های نوروزی نیز دیده می شود که از آن میان می توان به مواردی همچون « تن پوش سرخ » حاجی فیروز، طلب« سرخی » از آتش پاک چهارشنبه سوری، نهادن « سیب سرخ » بر سر سفره هفت سین و بستن « روبان سرخ» به دور سبزه نوروزی اشاره نمود. با این همه برخی افراد بنا به سلیقه خود گاهی نمونه های سفید یا سیاه این ماهی را انتخاب می کنند.

 

نام ماهی قرمز که با سین یا شین شروع نمی شود، پس چرا بر روی سفره هفت سین می آید؟ 

اگرچه ماهی قرمز در شمار اجزای اصلی "هفت سین" نیست اما از اجزای مهم "سفره هفت سین" هست و به هر روی سال هاست که به بخشی از جذابیت های نوروزی تبدیل شده و امروزه نهادن ماهی قرمز بر سر سفره هفت سین یک رسم کاملا ایرانی به شمار می رود که در بین دیگر ملت ها مانند ندارد و ویژه ایرانیان است. اجزای اصلی هفت سین هفت ماده خوراکی با منشاء گیاهی هستند که بر روی خوان نوروزی یا سفره هفت سین قرار می گیرند مثل سمنو و سنجد و سیر و سماق و سبزی و سیب و بجز هفت سین ، این سفره اجزای دیگری هم دارد مثل آیینه و سنبل و آب و شمع و نان و تخم مرغ و ماهی قرمز.

 

هشدارهایی را که برخی افراد همه ساله در آستانه نوروز درباره خطرات ماهی قرمز برای سلامت جامعه بیان می کنند تا چه حد باید جدی گرفت؟

برخی از بیماری های که در سال های اخیر شیوع آن ها به ماهی قرمز نسبت داده شده همچون "سالمونلوز"، "پسوریازیس" و "سل پوستی" ارتباطی به نگهداری ماهی قرمز سفره هفت سین ندارند. با این همه خوب است که از سوی اداره بهداشت ، اداره دامپزشکی و شیلات با همکاری انجمن حمایت حیوانات ، نظارت بیشتری بر مراکز پرورش و فروش ماهی های قرمز صورت گیرد و در صورت امکان دستفروش‌ها ، سوپر مارکت‌ها و گل فروشی‌ها از فروش ماهی قرمز منع شوند و با رعایت اصول اولیه بهداشتی، از مراجع یاد شده  « مجوز عرضه ماهی قرمز » دریافت کنند.

 

یکی دیگر از دلایل مخالفت با ماهی قرمز هم درصد مرگ و میر آن ها اعلام می شود. با این موضوع چگونه باید کنار آمد؟

جلوگیری از مرگ و میر این ماهی ها با ترساندن مردم از نگهداری آن ها ممکن نمی شود و تنها با آگاهی دادن به مردم در زمینه نگهداری درست از این ماهی ها امکان پذیر است چون مهم ترین دلیل مرگ و میر بالای ماهیان قرمز عدم آشنایی مردم با نحوه نگهداری و مراقبت از آن ها است و بر خلاف آنچه که تصور می شود بسیاری از مردم کشورمان اطلاعاتشان در مورد این جانور خانگی زیبا بسیار کم است.

 

در روزهای گذشته و در آستانه نوروز انجمن حمایت از حیوانات اصفهان به آن دسته از هموطنانی که به دلایلی توانایی نگهداری از ماهی قرمز را ندارند پیشنهاد داده است که از ماهی رزمجو (فایتر) به دلیل مقاومت و سازگاری زیاد در برابر عوامل محیطی، به جای ماهی قرمز نگهداری کنند آیا به نظر شما پذیرفتنی است کسانی که نمی توانند از ماهی قرمز نگهداری کنند ، از ماهی قرمز رزمجو که گونه ای مقاوم تر از گلد فیش است استفاده کنند؟

چون ماهی رزمجو نیاز به نسبت پایین تری به اکسیژن دارد و به همین خاطر می توان آن را به راحتی در یک تنگ ماهی نگهداری کرد و همچنین از زیبایی ظاهری ، تنوع رنگ و مقاوم بالایی نیز برخوردار است، پس به نظر من برای کسانی که از عهده نگهداری ماهی قرمز بر نمی آیند گزینه مناسبی است.

 

اما برخی افراد به نام  این ماهی یعنی "فایتر" یا معادل فارسی اش" رزمجو" خرده می گیرند و می گویند درست نیست که این ماهی رزمجو  را بر سفره هفت سین بگذاریم و این کار را ممکن است دیگران به نشانه روحیه جنگ جویی و خشونت طلبی ایرانیان تعبیر کنند. در این مورد نظر شما چیست؟

در اینجا یک نکته را باید یادآوری کتنم و آن این که در برابر واژه "فایتر" به این خاطر واژه" رزمجو" را انتخاب کردیم  چون واژه "رزمجو"  بار معنایی مثبت دارد و با "جنگجو"  تفاوت دارد. در زبان فارسی، ما به کسی که برای میهن و خانه و خانواده خود مبارزه می کند رزمنده یا رزمجو می گوییم نه جنگنده و جنگجو و حتا ورزش هایی را که مانند کاراته و جودو به صورت مبارزه بین دو نفر است و در المپیک هم  حضور دارند به اصطلاح "ورزش رزمی" می نامیم نه ورزش جنگی.

نکته دیگر این که نام این ماهی رزمجو است چون این ماهی هم به عنوان یکی از اعضای خانواده بزرگ حیات وحش دارای تنازع بقاست و این "تنازع" هم بخشی از زندگی طبیعی این جاندار زیباست و بین همه انواع جانوران و حتا ماهی ها هست که البته شدت و ضعف دارد و ویژگی های این ماهی را نمی توان به  روحیه جنگ طلبی برخی انسان ها بر سر نفت و پول و دین نسبت داد و کسانی معمولا این برداشت ها را می کنند که با طبیعت بیگانه هستند. در ضمن نام این ماهی در همه دنیا همین است و میلیون ها نفر در سراسر دنیا این ماهی زیبای زینتی را برای نگهداری در آبزی دان ها خریداری می کنند و پرورش می دهند و تا به حال شنیده نشده که چنین تعبیرهایی درباه علاقه مندی به این ماهی ارائه شده باشد!

 

آیا گذاشتن ماهی رزمجو با سنت ها و آیین های نوروزی در تضاد نیست؟

ماهی بر سفر هفت سین نماد زندگی و شادمانی است چه ماهی قرمز باشد و چه ماهی رزمجو و به نظر می رسد که پافشاری در گذاشتن ماهی قرمز و مخالفت کردن با گونه های دیگر اصولی نیست و این را باید به سلیقه مردم واگذاریم. شما ببینید درباره سبزه انداختن که یکی از آیین های نوروزی هست هر کس می تواند بنا به سلیقه خود گندم یا عدس یا ماش یا ماشک سبز کند، اما این تنوع سلیقه اصل سبزه انداختن یا سبزه گذاری را زیر سوال نمی برد و برعکس همین تنوع، بر زییایی های سفره های هفت سین ایرانیان افزوده است.

 

به سبزه های نوروی اشاره کردید. به تازگی برخی رسانه های دولتی موضوع صرفه جویی در مصرف گندم را مطرح می کنند و مردم را از سبزه انداختن برحذر می دارند. نظر شما درباره این توصیه چیست؟

ای کاش مسئولان به جای این توصیه های سطحی که بیشتر رنگ و بوی دشمنی با آیین های ایرانی را دارد برای حل مشکل گندم و جلوگیری از مصرف بی رویه آن چاره ای برای معضل مهم بی کیفیت بودن نان مصرفی مردم و دور ریز نان می کردند و به شعارهایی که طی این سال ها برای تولید نان با کیفیت داده اند، عمل می کردند. استفاده نکردن از مشتی عدس یا گندم یا ماش یا ماشک یا شاهی در طول یک سال برای سبزه انداختن، آن هم از نوعی که معمولا صرف تولید آرد نمی شود، دردی از این مردم درمان نمی کند.

 

   

در همین زمینه:

 

پیشنهاد انجمن حمایت از حیوانات اصفهان: نگهداری از ماهی رزمجو جایگزینی مناسب برای ماهی قرمز

 

یک کارشناس شیلات: ماهی رزمجو برای نگهداری مزیت های فراوانی نسبت به ماهی قرمز دارد

 

لینک      نظرات ()      

آخرین نوشته ها خانه‌های نا امن برای حیوانات زنده رود مرد! زنده باد فولاد و گوجه! نه به دلفیناریوم در اصفهان همیشگی است جلسه فراکسیون محیط زیست با حضور جمعی از کوشندگان و کارشناسان محیط زیست چرا نه به نوتلا؟! دومین نشست تخصصی حقوق حیوانات/ شهریور 95 چه خبر از لایحه حمایت از حیوانات؟! انتقاد سمن های محیط زیستی اصفهان از جشنواره میلیاردی موسیقی سبز تجارت سیاه حیوانات؛ خیلی دور، خیلی نزدیک مدرسه طبیعت چارباغ
کلمات کلیدی وبلاگ محیط زیست (٦٤۱) اصفهان (٢۸۱) حقوق حیوانات (٢۱۱) ایران (۱٩٢) زاینده رود (۱۱۱) حیوانات (۱٠٩) حیات وحش (۱٠٩) فرهنگ (۱٠۱) حمایت از حیوانات (٩٤) میراث فرهنگی (٧۸) سیاست (٧٥) شکار (٥٦) سازمان حفاظت محیط زیست (٥٦) حیوان آزاری (٥٥) آب (٥٤) خشکی زاینده رود (٤۸) هندوستان (٤٧) ماهی قرمز (٤٧) مترو (٤٠) باغ وحش (٤٠) سازمانهای غیر دولتی (۳٩) آلودگی محیط زیست (۳۸) دیده بان حقوق حیوانات (۳٦) عکس (۳٦) گفتگو (۳٦) سگ (۳٦) حیوان خانگی (۳٦) جهانی (۳٢) آموزش (۳٢) طنز (۳۱) شبکه سازمانهای غیر دولتی زیست محیطی استان اصفهان (٢۸) وبلاگ (٢٧) وبلاگستان فارسی (٢٧) سلامت (٢٥) انجمن حمایت از حیوانات (٢٢) ساعت زمین (٢٢) سیرک (٢۱) آلودگی هوا (٢۱) موج سبز (٢٠) وبلاگهای زیست محیطی (٢٠) تخریب (٢٠) گرمایش جهانی (۱۸) حیوانات شهری (۱۸) عکس جمعه (۱۸) گونه در خطر انقراض (۱۸) خشکسالی (۱۸) فقر (۱۸) مجلس (۱٧) درخت (۱٧) گاوخونی (۱٧) قطع درخت (۱٧) محیط بان (۱٦) بهداشت (۱٥) ذبح حیوانات (۱٥) جمعیت (۱٥) پرندگان (۱٤) فرهنگ سازی (۱٤) قانون (۱۳) مردم (۱۳) تالاب (۱۳) قاچاق حیات وحش (۱۳) بنیاد جهانی میراث پاسارگاد (۱۳) نگهداری حیوانات (۱٢) کوشندگان محیط زیست (۱۱) سی و سه پل (۱۱) رسانه (۱۱) اقتصاد (۱۱) دروغ (۱۱) دولت (۱۱) ترجمه (۱۱) وبلاگ نویسان زیست محیطی (۱۱) نوروز (۱٠) هنر (۱٠) گربه (٩) حفاظت از محیط زیست (٩) معصومه ابتکار (۸) مناطق حفاظت شده (۸) قوه قضائیه (۸) خروس سپید (۸) شهرداری (۸) هنرمندان (۸) مینیمال (۸) انتخابات (۸) اینترنت (٧) گیاهخواری (٧) روزنامه (٧) ماهی رزمجو (٧) دلفیناریوم (٧) فیسبوک (٧) دولت نهم (٧) یوزپلنگ (٧) شیر ایرانی (٦) خلیج فارس (٦) صدا و سیما (٦) نشان خرس قهوه ای (٦) سیزده بدر (٦) دامپزشکی (٦) اعتراض (٦) انسان (٦) شعر (٦) ورزش (٥) زلزله (٥) فوتبال (٥) طبیعت (٥) نابودی (٥) زباله (٥) عقیم کردن (٥) سمندر (٥) بهمنگان (٥) پالایشگاه (٥) رئیس جمهور (٥) سد (٥) حیوان ستیزی (٥) زمین برای همه (٥) پارازیت (٤) احمدی نژاد (٤) صنایع (٤) پرشین بلاگ (٤) زیستا (٤) فرهنگ دره شوری (٤) پایگاه آگاهی رسانی محیط زیست (٤) تلوبزیون (٤) اگزوتیک پت (٤) انجمن زمین برای همه (٤) یاسر انصاری (٤) شورای شهر (٤) فاجعه (٤) کوروش بزرگ (٤) امریکا (٤) سبز (٤) سرطان (٤) ngo (٤) مرگ (٤) زن (۳) ایدز (۳) تاریخ (۳) نفت (۳) خاتمی (۳) عقاب (۳) کودکان (۳) توسعه پایدار (۳) خوزستان (۳) مناسبت ها (۳) آفریقا (۳) همایش اشتغال سبز (۳) کارون (۳) گردشگری (۳) خرافات (۳) جنگل (۳) یلدا (۳) روز مبارزه با خشونت علیه حیوانات (۳) wwf (۳) تغییرات اقلیمی (۳) روز زمین (۳) صلح سبز (۳) میراث طبیعی (۳) ماهی آکواریومی (۳) کاریکاتور زیست محیطی (۳) پناهگاه (۳) منابع طبیعی (۳) شهروند (۳) greenblog (۳) پارک ملی (۳) اکوسیستم (۳) پاسخ (٢) روز جهانی محیط زیست (٢) لاک پشت (٢) صرفه جویی (٢) مهدی بوترابی (٢) پاکسازی (٢) آّب (٢) انرژی هسته ای (٢) حزب سبز (٢) عکس های جمعه (٢) باغ پرندگان (٢) آزمایش روی حیوانات (٢) انرژی سبز (٢) بلای طبیعی (٢) مخالف آزمایش روی حیوانات (٢) مناطق طبیعی (٢) جایزه نوروز (٢) حیوانات خاص (٢) تجارت حیوانات (٢) خدا (٢) المپیک (٢) مهاجرت (٢) دریاچه ارومیه (٢) اوباما (٢) انرژی (٢) اسب (٢) خرس (٢) تنوع زیستی (٢) شیراز (٢) مطبوعات (٢) اخلاق (٢) تهران (٢) آینده (٢) اعتیاد (٢) خانواده (٢) فیلم (٢) کتاب (٢) جشن (٢) شادی (٢) من (٢) آکواریوم اصفهان (٢) زاینده رود کجاست (۱) مدرسه طبیعت چارباغ (۱) مدرسه طبیعت اصفهان (۱) جشنواره موسیقی سبز (۱) پوپولیسم محیط زیستی (۱) نه به دلفیناریوم (۱) سازمان حفاظت محیط زیست ش (۱) دانشجو (۱) پول (۱) پرشین بلاگ (۱) عشق (۱) دین (۱) دانشگاه (۱) مسابقه (۱) علم (۱) اروپا (۱) نشریه (۱) شعار (۱) حشرات (۱) کشاورزی (۱) مهرگان (۱) مهرورزی (۱) ترافیک (۱) خشونت (۱) فلسفه (۱) کروبی (۱) ادبیات (۱) اصلاحات (۱) اخلاقی (۱) جوان (۱) بزرگداشت (۱) عرب (۱) نذر (۱) دلار (۱) حسادت (۱) مانور آلودگی هوا (۱) آثار تاریخی (۱) تجمع (۱) پژوهش (۱) خیانت (۱) پاسارگاد (۱) جنگلهای ابر (۱) جنگ (۱) هفت سین (۱) دموکراسی (۱) مدرسه طبیعت (۱) نوتلا (۱) کودک و محیط زیست (۱) طبیعت س (۱) اتلاف آب (۱) کرگدن سفید (۱) فوک خزری (۱) حیات وحش س (۱) پویش اصفهان بدون کیسه پلاستیکی (۱) چغاخور (۱) اورانگوتان (۱) امداد رسانی به حیوانات (۱) دکتر کهرم (۱) پاسداری از وطن (۱) امنیت زیستی (۱) آندره گرز (۱) تلاش جهانی برای محیط زیست (۱) مرگ دلفین ها (۱) پرنده زینتی (۱) میر حسین (۱) معماری سبز (۱) change (۱) سمن (۱) mtv (۱) آینده نو (۱) تخل (۱) صنعت سبز (۱) آزبست (۱) مجموعه دروغ ها (۱) روز جهانی وبلاگ (۱) حفظ محیط زیست (۱) شگفتی های آفرینش (۱) ژورنالیست (۱) global warming (۱) قطع برق (۱) گل آقا (۱) آموزش و پرورش (۱) حسن روحانی (۱) پایگاه اطلاع رسانی محیط زیست (۱) مسائل اجتماعی (۱) مواد مخدر (۱) ام اس (۱) بمب (۱) فاضلاب (۱) حیوان (۱) نادانی (۱) تنظیم خانواده (۱) دولت الکترونیک (۱) اصلاح طلبان (۱) مافیا (۱) اسبچه خزر (۱) لوئیس فیروز (۱)
دوستان من + + فرم اهداء عضو + action on earth-element AN INCONVENIENT TRUTH Animal Science catalogue of life CATICEF Green Iran IUCN List of All Endangered Species Organic Agriculture Second ثـــانیــه TVE (Television Trust for the Environment). UNDP UNEP آبزي دان آبشار و كوه اتحادیه رفع آلودگی های هسته ای آتش‌نوشت اداره کل دامپزشکی اصفهان ارتباط صنعت ارمغان اشک های طبیعت آشیانه سبز میانکاله اعضاي هيأت علمي مؤسسه تحقيقات جنگل‌ها و مراتع اقتصاد منابع طبیعی و محیط زیست اقیانوس آبی اکوگیک الفبای آب آلماگل اله تی تی گیلان آلودگی نوری آلودگی های هسته ای آلودگی هوا آموزش برپايي آکواريوم آمیزقلمدون انجمن اسب ایران انجمن پاسداران محيط طبيعی ايران انجمن حاميان سفر ايمن انجمن حمایت از حیوانات اسکاتلند انجمن حمایت از حیوانات امریکا انجمن حمایت از حیوانات انگلستان انجمن حمایت از حیوانات تگزاس انجمن حمایت از حیوانات تهران انجمن حمایت از حیوانات مالزی انجمن حمایت از حیوانات ویرجینیا انجمن حمايت از گربه ها انجمن دوچرخه سواران کوهستان رشت انجمن دوست داران محیط زیست انجمن سرزمین ما انجمن شوکای کرمانشاه انجمن علمی بیابان انجمن متخصصین علوم دام ایران انجمن نسیم سراب آناهیتا کنگاور انجمن يوزپلنگ آسيايي آنچه نمي دانيم نيز با ارزش است انستيتو آب و هوا اهواز سبز آوای سبز آوای فاخته آوای محیط زیست آونگ خاطره های ما ایران سبز ايران نامه ایرانیان گواه ایرانیان وبلاگ نویس در مالزی ایستاده زیر باران با طبیعت بالابان بام ایران بانک اطلاعات بخشی از زندگی براي طبيعت بلاگ نيوز بنیاد آزادی، رشد و آبادانی ایران-باران به کجا پناه ببریم بهار زمستانی بیولوژی و بیوتکنولوژی کشاورزی پرانتز پرشين تونز پرندگان ایران پریمک پژوهش در تاریخ ایران پلنگ زخمی پيام سبز پیچ گوشتی پیدا پنهان تابناک تاکستان تحقیق_تکنولوژی_توسعه_محیط زیست تقليل لايه ازن تلاش ايرانيان گياهخوار تلاش براي حيوانات مشهد تنوع زيستي توسعه پایدار جامعه جهاني حمايت از حيوانات جایی برای همه جبهه سبز همدان جستجوگر محیط زیست جمعیت حمایت از منابع طبیعی و محیط زیست جمعیت زنان مبارزه با آلودگی محیط زیست اصفهان جمعیت طبیعت یاران جمعیت کویر سبز جنبش ایرانیان مخالف سیرک حیوانات جنگل جنگلبان شهید ناصر پیروی جنگلهای کرانه خليج فارس چشم انداز چشم به چشم چشمهای همیشه بیدارزمین _محیط زیست حامی گرگ های ایران حفظ محيط زيست اساس توسعه پايدار حمايت از حقوق حیوانات حمايت از حيوانات بي خانمان حمایت از حیوانات و محیط زیست حمایت از حیوانات/نیلوفر حیوانات آموزه های خلقت حيوانات ايران حيوانات هم همانند انسان حق زندگي دارند خاک خوب خانه مطبوعات و خبرنگاران اصفهان خانه وبلاگ درویش خانواده سبز خبرخوان سبز خبرگزاری ایسنا خبرگزاری ایلنا خبرگزاری کشاورزی خبرنامه ی مالزی خبرهای اکسیژن خبری تحلیلی نو اندیش خدای من خرده گیری دانشجوی دامپزشکی دانشجویان محیط زیست تهران شمال دانشجويان محيط زيست کرج دانشکده منابع طبیعی دانشگاه صنعتی اصفهان در انتظار باران درخواست انتشار یادگارهای ماندگار دردسرهای یک دامپزشک درک زیباییهای حیات دفترچه ی ممنوع دکتر غلامعلی بسکی دکتر هومن دلتنگی های مادر زمین دنکیشوت معمار دنيای زير آب دنیای زیر آب دوچرخه سواری برای صلح دور روزگاران دوستداران حیوانات و طبیعت دوستداران حیوانات و محیط زیست در اعتماد ملی دوستداران حيوانات و محیط زیست در ايسنا دوستداران حيوانات و محیط زیست در ايسنا دیده بان حیوانات ایران دیده بان کوهستان ديده بان محيط زيست ايران دیده بان میانکاله دیر تش باد راپورتهای یومیه رادیکال سبز رادیو وبلاگستان رستاخیز سبز رفتن رسيدن است رفقای شیلاتی روایت روزنامه اصفهان امروز روزنامه اعتماد روزنامه اعتماد ملی روزنامه تايمز روزنامه تفاهم روزنامه خبر ورزشی روزنامه سرمایه روزنامه شرق روزنامه کارگزاران روزنامه هم میهن روزنامه همبستگی زادگاهم ایران است، فرزند ایرانم زمین انسان ها زمین سیاره زنده زمین ما زمین ما زن نوشت زیتون زيست بان زیست محیطی کوچک زیستن حق همیشگی حیوانات است زیگ زاگ های ذهنی یک خبرنگار سایت انجمن های تخصصی محیط زیست سایت ایرانیان گیاهخوار سایت بانو انوشه انصاری سايت تخصصی ماهيان آکواريومی سایت خبری بهار سایت خبری تحلیلی زیست بوم سایت مرجع متخصصین ایران سبز کوه بختیاری سبز نوشته های من سبزگامان سرباز زمین سردبیر: خودم سرو آزاد سکوت سلامت نیوز سلول سوپرپوزیشن سید محمد خاتمی شهر خرم آباد شهر سالم شهرزاد ایرانی شهرمن M.I.S صد سال تنهايی صداهای جهانی صدای آسمان صدای دامپزشکی ایران صفحه محيط زيست نشنال جيوگرافيك صلح سبز بین الملل صلح،حقوق بشر،محیط زیست صندوق تسهیلات جهانی محیط زیست طبیعت ایران طبیعت بختیاری طبیعت زیبای ایران طبيعت سبز بجنورد طبیعت سیستان طبیعت و حیات وحش طبیعت و حیوانات طبیعت وحشی طبیعت،فرهنگ، زندگی،دانش، آینده طراحی با طبيعت عرصه سوم علائم گرم شدن کره زمین علیه تخریب محیط زیست فاکوليت فریاد خروشان فصل سبز فوتوبلاگ در انتظار باران قناری كانون ديده بانان زمين كشاورزی ارگانیک كنوانسيون تغيير آب و هوا کابل پرس کاغذ کاربن کانون دامپزشک سفید کانون دوستداران حیوانات کانون زیست شناسی کانون عالی گسترش فضای سبز و حفظ محیط زیست ایران کانون مطالعات استراتژيک آب و محیط زيست کاه گل کلاغ (زرین دخت عالی) کلام من۷۸۶ کلینیک دامپزشکی پرشین کهن دیار کیمیای سبز گازهای گلخانه ای گالري طبيعت سبز گاه نوشت های باران گربه ايراني گردش در طبيعت ايران گردش در طبيعت ايران گرگ تنها گرگ خاکستري گروه پیگیری اصلاح قوانین و مقررات NGOs گرین بلاگ-مهدی گریوان گلچین زیست گهواره سبز گوناگون از زيست شناسي گونه های در خطر انفراض گوهر سبز گیاهان دارویی آکش گیاهخواری،حمایت از حیوانات لحظه هایی که می گذرند لیست وبلاگهای زیست محیطی مادرم زمین ماندانا مجله زندگی سالم محيط بان محیط بان محیط بان بدون مرز محیط برای زندگی محیط زیست محیط زیست البرز محيط زيست بافق محیط زیست دانشگاه اهواز محيط زيست در جام حم محيط زيست در همشهری محیط زیست دماوند محیط زیست زمین محيط زيست سرزمين من محیط زیست همدان محیط زیست و اخلاق محیط زیست-دوزيستان ايران مخالف شکار و شکارچی مدیریت کشاورزی مرتع و مرتعداري در ايران مرد خاکي مطالعات زیستی معجزه ای به نام زمین من و MS من و گربه ها من و ویلی منابع طبيعي منم محیط بان مهار بيابان زايي مهندس اکبر همدانيــــان مهندسی محيط زيست موج سبز موسسه حفاظت محیط زیست آمریکا میراث ماندگار گچساران و باشت- سبزگامان میهن سبز نشريه الکترونيکي داروگ نصفهان نگذار به بادبادکها شلیک کنند نور شب نوشته های سبز همستر ايران همنهاد همین جا روی زمین هواداران پرشين بلاگ اصفهان هوبره واگويه هاي نانوشته وب نوشت وبگاه کویرهای ایران وبلاگ جمعی از طلاب وبلاگ دکتر ناصر کرمی وبلاگ فهیمه خضر حیدری وبلاگ گروه حیات وحش ایران وبلاگ مهدی بوترابی وسایل نقلیه سبز یاوران محیط زیست سیمره دره شهر یخاب یک روان پزشک انجمن حمایت از کشاورزان شهرستان اصفهان بوم سا گرافیست کوچولو جانوربان شهروحش طبیعت زنده،نبض زندگی وت پارس اشک یلدا انجمن زمین برای همه مطالب صنعتی | عمرانی | محیط زیست