در تبریز چه گذشت؟ دستاورد اجلاس سه روزه سمن های محیط زیستی چه بود؟!

مقدمه: یادگار دوره اصلاحات که بهترین زمان فعالیت سازمانهای غیردولتی بود تجربیات گرانقدری است که برای کوشندگان اجتماعی و بویژه فعالان سازمانهای غیردولتی مانده است. در دوره اصلاحات، اصرار بر افزایش کمی سازمانهای غیردولتی بود و البته در کنار افزایش کمی شاهد برنامه های آموزشی و دانش افزایی برای این گروه ها بودیم. متاسفانه عدم دور انگاری مدیران دولت اصلاحات باعث شد که به الزامات قانونی این گروه ها توجه نشود و نتیجه آن شد که پس از پایان دوران اصلاحات بسیاری از این گروه ها با مشکل عدم ثبت قانونی مواجه شدند و یکی پس از دیگری به خاموشی رفتند. (هر چند طبق قانون اساسی اگر فعالیت هر گروهی که مخل امنیت ملی و مسلحانه نباشد آزاد است اما عملاً این اصل مورد توجهی قرار می گیرد و سازمانهای غیر دولتی (NGO) ناچاراً مجبور به طی مراحل قانونی و اخذ مجوز هستند). یکی دیگر از مسائلی که در دوران اصلاحات شاهد آن بودیم، وابستگی سازمانهای غیردولتی به دولت بود. این وابستگی در قالب اخذ کمک مادی تا حمایت معنوی تعریف می شد.

شوربختانه گویا از تجربیات دوران اصلاحات بهره ای گرفته نشده و در بر همان پاشنه می چرخد. اصرار بر افزایش کمی و بی توجهی به الزامات قانونی در این دوره نیز ادامه دارد.

در اجلاس تبریز چه گذشت؟
در مورد این برنامه نکاتی به اختصار آمده. برنامه هایی مانند این زمانی ارزشمند خواهند بود که پس از برگزاری هر برنامه مورد ارزیابی قرار گیرند و برنامه های بعدی بر اساس نقاط ضعف و قوت آن برنامه ریزی شود.
سخنرانی مدیران دولتی، برگزاری سه کارگاه آموزشی و برگزاری انتخابات تعیین نماینده تشکل های مردم نهاد زیست محیطی برای حضور در شورای فصل محیط زیست برنامه پنج ساله ششم از مهمترین برنامه هایی بود که در دستور کار این اجلاس سه روزه قرار داشت.

سخنرانی مدیران دولتی، مثل همیشه
بهترین تعریف از سخنرانی مدیران دولتی حاضر در این اجلاس این است که بگوییم "مثل همیشه" بود. تعارفات معمول، تعریف و تمجید از حاضران در برنامه و ابراز امیدواری برای حل همه مشکلات در آینده. بالاترین سخنران دولتی زیست محیطی محمد مجابی معاون توسعه مدیریت، حقوقی و امور مجلس سازمان حفاظت محیط زیست بود که صحبت هایش مثل همیشه بود  و ابراز امیدواری کرد مجلس بعدی نگاه بهتری به محیط زیست داشته باشد. وی در پاسخ به سوالاتی که در خصوص عدم توجه سازمان محیط زیست به اجرای وظیفه سازمانی اش مطرح می شد سکوت می کرد و می گفت که انتقادات را می پذیرد.

سه کارگاه، یکی از دیگری ضعیف تر
سه کارگاه با عناوین، اول: ارزش جانوران وحشی و لزوم حفاظت از آنها، دوم: مشارکت مردمی در ارزیابی زیست محیطی، سوم: نقش شبکه در حل بحران های زیست محیطی به ترتیب توسط مهندس هوشنگ ضیایی، مهندس رییسیان و مهندس محمد درویش در روزهای اول و دوم برگزار شد.

با  اینکه گفته شده بود این برنامه ها بصورت کارگاه خواهد بود اما از قبل هم مشخص بود با حضور 150 نفر در سالن اساساً امکان برگزاری کارگاه وجود ندارد و نهایتاً به شکل یک سخنرانی علمی خواهد بود. با این حال و با وجود اینکه سخنرانان افراد برجسته ای بودند اما باید اذعان کرد که همین سخنرانی ها هم در سطح بسیار پایینی بود و در بهترین حالت می توان گفت در حد یک سخنرانی ساده در جلسات هفتگی یک سمن زیست محیطی بود. امیدوارم فیلم این سه برنامه منتشر شود تا صحت این ادعا به خوبی منتشر شود.

البته بخش اصلی برنامه مهندس درویش به نمایندگان استان ها اختصاص داشت که به بیان مشکلات استانهای خود پرداختند که این مشکلات همگی جمع آوری شد و قرار شد در برنامه های بعدی مورد توجه قرار گیرد.

انتخابات؛ خوب اما با یک نقطه تاریک!
انتخابات تعیین دو نماینده تشکل های مردم نهاد زیست محیطی برای حضور در شورای فصل محیط زیست برنامه پنج ساله ششم یکی از برنامه های جا مانده از نشست یک روزه تهران بود که ماه قبل برگزار شده بود. نشستی که برای اعلام نظر نمایندگان سمن های زیست محیطی کشور در خصوص فصل محیط زیست برنامه ششم برگزار شده بود و قرار بود انتخابات در همان جلسه نیز برگزار شود اما بنا به دلایل نامشخصی در خلال برنامه اعلام شد که این انتخابات به اجلاس بعدی شبکه زیست محیطی موکول خواهد شد!

به هر شکل انتخابات در روز دوم برگزار شد. انتخابات همراه با لابی گری و یارگیری بود که البته معمول است و هیچ اشکالی ندارد و به سلامت انتخابات لطمه نمی زند و یک فرایند دموکراتیک است. اما نقطه سیاه این انتخابات به آنجا مربوط می شود که یکی از منتخبان این انتخابات بطور ناخواسته در جمع محدودی از حاضران اعتراف عجیبی کرد. وی که در دو روز گذشته اجلاس غایب بود و ساعتی پس از انتخابات نیز شهر تبریز را ترک کرد گفت به دلیل مشغله کاری امکان حضور در اجلاس برایش فراهم نبوده اما با تماس تلفنی و درخواست یکی از کارمندان سازمان محیط زیست که در تبریز حاضر بود خود را برای برگزاری انتخابات به تبریز رسانده تا در انتخابات و برنامه های آن روز حاضر باشد.

حضور بر سر مزار دریاچه ارومیه
روز پایانی اجلاس به حضور در کنار دریاچه ارومیه اختصاص داشت. نمایندگان سمن های زیست محیطی 29 استان با حضور در نمکزاری که همچنان دریاچه ارومیه نامیده می شود از نزدیک در جریان ویرانی این دریاچه قرار گرفتند.

همچنان کمیت مهمتر از کیفیت است
شکل برگزاری این اجلاس این تصور را در اذهان به وجود می آورد که کمیت مهتر از کیفیت بوده است. از روز اول در خبرها آمده بود که  برای اولین بار این اجلاس با حضور 5 نماینده از هر استان برگزار خواهد شد. گویا حضور 150 نماینده مهمتر از کیفیت برگزاری مراسم بوده است. تجربه نشان داده وقتی تعداد نمایندگان استان ها بالا برود عملاً بخشی از این افراد به توریست تبدیل خواهند شد، افرادی که هیچ مشارکتی در بحث ها و برنامه ها ندارند. البته اگر کارگاه ها در سطح قابل قبولی برگزار می شود حضور 150 نماینده قابل توجیه بود اما همانطور که توضیح داده شد کارگاه ها عملاً کارگاه نبودند و سخنرانی ها در سطح پایینی بودند.

30 شبکه، از واقعیت تا رویا
در ماه های اخیر بارها از سوی مدیران سازمان حفاظت محیط زیست و حتی ریاست سازمان عنوان شده است که  30 شبکه استانی سمن های زیست محیطی در کشور وجود دارد! این ادعا در حالیست که عملاً تنها یک شبکه موفق به تکمیل مراحل قانونی شده است و بقیه شبکه ها در حال طی مراحل قانونی هستند حتی در بعضی از استانها برخی از سمن ها با مشکل ثبت مواجه هستند و اساسا نه سمن قانونی وجود دارد و نه شبکه ای!

طرح چنین ادعاهایی که عمدتاً جنبه تبلیغاتی دارد مشابه رفتاری است که پیش از این در دوره اصلاحات نیز شاهد آن بودیم، توجه به ظواهر و بی توجهی به الزامات قانونی و پایه ای سازمانهای غیر دولتی. گویا تجربه آن روزها را فراموش کرده ایم، خودمان می گوییم 30 شبکه داریم و خودمان هم باورمان می شود 30 شبکه وجود دارد، غافل از اینکه اگر فردا عمر این دولت به پایان برسد این 30 شبکه یک شبه به 1 شبکه تنزل خواهند یافت!

گاوها، گوسفند ها و مرغ ها قربانیان پذیرایی از محیط زیستی ها
حقیقتاً اعتراف می کنم دوستان غیردولتی تبریزی تمام تلاش خود را برای اجرای مطلوب این برنامه کشیدند و مشکلات موجود در برنامه حاصل دخالت ها و فشارهای ناشی از سازمان حفاظت محیط زیست برای برگزاری برنامه در زمان خاص و با تعداد بالای شرکت کننده بود. اما با آنکه عمده اعتراضات در خصوص نحوه اسکان بود اما از نظر من پذیرایی با غذاهای گوشتی و عدم وجود منوی گیاهی یکی از نقاط انتقاد آمیز این برنامه سه روزه بود. اگر حتی بی خیال حقوق حیوانات هم شویم نباید فراموش کنیم که رژیم غذایی گوشتی یکی از دلایل نابودی منابع آبی و گرمایش جهانی در دنیاست و در برنامه هایی در این سطح لازم است از رژیم غذایی کاملاً  گوشتی اجتناب کرد!

سوالات بی پاسخ
یکی از نکات عجیب این برنامه، تغییر محل برگزاری اجلاس از سمنان به تبریز بود. با اینکه قبلاً اعلام شده بود سمنان میزبان اجلاس بعدی خواهد بود اما با دخالت مدیران سازمان حفاظت محیط زیست این اجلاس به تبریز تغییر مکان یافت. ضمن اینکه طبق اعلام برگزارکنندگان اصرار عجیبی از جانب تهران وجود داشته است که این برنامه پیش از مرداد ماه برگزار شود! مشکلات زیادی در حین برگزاری این برنامه در شهر تبریز وجود داشت که بسیاری از آنها به تعجیل سازمان محیط زیست در برگزاری برنامه مربوط می شد. اینکه چرا از سمنان به تبریز انتقال یافت و چرا نمی شد برنامه را دو روز به تعویق انداخت، سوالاتی بود که بی پاسخ ماند!

و سوال مهمتر اینکه آیا این برنامه از نظر زیست محیطی قابل توجیه بود؟ چه دلیلی وجود داشت این تعداد از نمایندگان سمن های زیست محیطی از سراسر کشور برای حضور در برنامه هایی با چنین کیفیتی در تبریز حضور داشته باشند؟ آیا اهداف تبلیغاتی، نمایشی و بهره گیری کمی از تعداد حاضران و شبکه ها مهمتر از خروجی برنامه بوده است؟

و سوال پایانی اینکه تا چه حد دخالت دولتی ها در برنامه های غیردولتی ها حتی اگر خیرخواهانه باشد قابل قبول است؟ مرز این دخالت ها کجاست؟ وقتی سازمان محیط زیست در زمان برگزاری، محل برگزاری، محتوی برنامه و حتی منتخبان انتخابات به شکل محسوس و غیر محسوس دخالت می کند آیا می توان امید داشت که سازمانهای غیردولتی زیست محیطی و شبکه های شکل گرفته دیده بان قابل قبولی برای عملکرد سازمان محیط زیست و مجموعه دولت باشند؟!

دیشب در فیسبوکم نوشتم: "وقت آن رسیده زیر پوستر بسیاری از همایش ها، سمینارها، اجلاس ها و کنفرانس های محیط زیستی نوشته شود: هزینه برگزاری مراسم صرف ساخت آبشخور برای حیوانات خواهد شد!"

عکس ها از نفیسه ترکی

/ 3 نظر / 85 بازدید

گزارش خوبی بود. به نظر من هم وقتی در گردهمایی های زیست محیطی به اینکه غذا چه نوع باشه توجهی نمیکنند چطور میتونن تاثیرگذار باشن برای مردم. وقتی خود زیست محیطیا رعایت نکنن همه ی حرفا در حد شعاره

یک گزارش دقیق و کامل از تبریز. عالی بود

آيدا

سلام وبلاگ تونو ديدم واقعا وبلاگ خوبي داريد ، منم يک سايت دارم با موضوع شبکه اجتماعي به اسم کليکي ها محيط خيلي جذاب و سالمي داره با کلي عضو صميمي و مهربان که واقعا خوشحال ميشم بياي و عضو بشي clickiha.net منتظرم عزيز